Fribourg/Freiburg, Couvent des Cordeliers/Franziskanerkloster, Ms. 61
©
Führer Dörthe/ Mangold Mikkel, Katalog der mittelalterlichen Handschriften des Franziskanerklosters Freiburg, Basel, 2023, S. 204-213.
Per gentile concessione di Schwabe Verlag, Basel, Berlin. Tutti i diritti sono riservati all'editore.
Titolo del codice: ; ; ;
Datazione: Zweites Drittel des 14. Jahrhunderts bis zweite Hälfte des 15. Jahrhunderts
Supporto materiale: Papier
Dimensioni:
295 Blätter
Formato: 20,5–21 × 14–14,5 cm
Numerazione delle pagine: Neuere Foliierung: 1–199. 199bis. 200–295.
Composizione dei fascicoli:
VII14 + IV22 + 8 VI118 + 5123 + III129 + V139 + 2 IV155 + (IV-1)162 + III168 + V178 + VII192 + IV199bis + 8 VI295, die elfte Lage besteht aus fünf Einzelblättern an Pergamentfälzen (kein Textverlust), nach Bl. 162 ein Blatt herausgerissen; Bl. 159 /160 mit einem Pergamentfalz zusammengeklebt; die leeren Bll. 188 /189 und 190 /191 oben nicht aufgeschnitten. In den Teilen 3 und 4 Reklamanten. In Teil 9 Lagenzählung zu Beginn der Lagen: 1us (200r) – 8 (284r).
Condizione: Ein Riss unten am Bund in Bl. 70 alt geflickt. Das Rubrum in der letzten Lage zerrieben und abgeklatscht. Auf 284r klebt eine tote Fliege.
Aggiunte:
- Korrekturen von der Hand der Schreiber, z. B. 2r, 22v (Streichung in der Tabelle, mit Kommentar: isti 4or o ultimi debent sine virguli esse), 71r, 131v, 142r, 180r, 198r, 229rb, 291rb; in Teil 5 und 6 viele Streichungen. Nachträge, 15. Jh.: 22v (rechte Spalte, neben der Tabelle, nach der Korrektur). 4v–5r am unteren Rand von der Hand des Schreibers (Übersetzung des lat. Textanfangs): O hochhait der richtung und der wishait und der kunst gottes wie unbegriffenlich sint din urtail … Zwischen 36v und 65r mehrere Ergänzungen oder Zusätze über die ganze Breite des unteren Randstegs. 129v über und unter einem Nachtrag Federproben, zuerst 5 Zeilen auf dem Kopf stehend: Dominus vobiscum, et cum spiritu tuo. Oremus … quesumus ut qui beati Ludowici confessoris atque pontificis … Unten: Petre amas me. 169r–v und 178r (in Teil 6) von Jean Joly, siehe Inhalt.
- 1v Inhaltsverzeichnis von einer frühneuzeitlichen Hand: Contenta. 1. Deutsche form zu beichten über die Zehn gebot. 2. Sermon. de SS. Trinit. Corporis Christi et Pentecosten. 3. Consideratio mortis. 4. Vitiis in communi et speciali (?). 5. de Poenitentia. 6. de Virtutibus Donis Spiritus S. et de peccatis (?) ex S. Thoma. 7. Confessionale Fratris Ioan. Wigandi ord. Min. Domini Clementis Papae V. Poenitentiarii. 8. Tabula alphabetica materiarum praedicabilium.
Legatura:
- Mit dunkelbraunem Leder bezogene, an den Kanten abgeschrägte Holzdeckel, aus der Werkstatt des Rolet Stoss (EBDB w002225), Freiburg, vielleicht um 1467, vgl. Horodisch, Buchbinderei, S. 218, 221 und 228; Streicheisenlinien und Einzelstempel, ebd. S. 225 (Schema C) und Tafel 62, Nr. 3–7 (EBDB s014740, s014731, s014739 und s014742) sowie Nr. 9. Ehemals Catenatus, in der Mitte der oberen Kante des Rückdeckels Loch und Spuren einer eisernen Kettenklammer, im Spiegel einst mit einem Pergamentstück überklebt. Ehemals eine nach vorn greifende Langriemenschliesse, der kleine Messingbuckel zur Befestigung des Riemens im Rückdeckel samt einem längeren Stück desselben sowie der Dorn im Vorderdeckel erhalten. Zweifarbig umflochtene, stark verbleichte Kapitale. Schnitt gelb eingefärbt.
- Spiegelblätter Pergament, Fragmente wohl einer lat. Urkunde, um die ersten und letzten beiden Lagen gebunden. Bl. 295 war einst wohl als Spiegelblatt in einen früheren Einband geklebt. Falzverstärkungen (Pergament); in Teil 9 Fragmente, aussen und in der Mitte der Lagen: Fragmente einer Musikhandschrift, Quadratnotation auf fünf roten Linien, der Text französisch, 14. Jh.
- Auf dem Vorderdeckel Papierschild, keine Aufschrift erkennbar. Reste eines oben über den Rücken geklebten Papierschildes: [-]is mor[-], unten das moderne Signaturschild.
Origine del manoscritto: Die Teile 5, 7 und 8 geschrieben von Jean Joly, wahrscheinlich in den 1460er Jahren, als er auch die übrigen Teile erwarb, möglicherweise in Strassburg. Die Teile der Handschrift lagen zunächst getrennt vor (siehe etwa den Besitzeintrag in Teil 4 oder den durchgehenden Mittelfalz in Teil 8), die einzelnen Lagen von Teil 6 wohl sogar jede für sich.
Provenienza del manoscritto:
Acquisizione del manoscritto:
Im handschriftlichen Katalog von 1849 (KUB L 557) auf S. 301f. verzeichnet.
Bibliografia:
- Horodisch, Buchbinderei, S. 228 (Nr. 37);
- Bruckner, Scriptoria 11, S. 88 (in Anm. 25);
- Mosberger, Katalog, S. 73–80;
- Lohr, Aristotelica Helvetica, S. 213.
Datazione: 2. Drittel 15. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Bl. 1 /14 Ochsenkopf, Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 74807 (1448), Bl. 3–12 Variante von Nr. 74805 (1446).
Disposizione della pagina:
Vertikale Begrenzung des Schriftraums mit Blindlinien, Schriftraum 16,5– 18,5 × 10,5–11, 24–28 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Jüngere gotische Buchkursive, bis 9v mit Schleifen, danach fast ohne, aber wohl von einer Hand.
Decorazione:
2r–v und 4v–9v rubriziert, rote Überschriften, Paragraphenzeichen, Unterstreichungen (Stellenangaben) und Zeilenfüller; 4v und 7r je eine zweizeilige Lombarde. Marginalien zur Gliederung des Inhalts.
Contenuto:
- 1r leer (bis auf moderne Signatur).
- 1v Inhaltsübersicht (siehe Nachträge).
- 2r-4v Beichte (Dekalog). >Hie ler bichten uss den zehen gebotten< Herr hoͤrend mir bicht durch got und bit úch das ir also demuͤtig wellind sin … >Gedenk an mich des bit ich dich<. Herr ich gib mich schuldig úch an gotes statt zuͤ dem ersten in den zehen gebotten daz ich die nit gehalten han …–… In dem viii gebot gib ich mich schuldig mit falscher zúgnúst … also solt du es sagen.
-
4v-14r
Sermo de Trinitate, de corpore Christi et de Pentecostes.
- >Sermo de trinitate< O altitudo diviciarum … (Rm 11,33). Sciendum quod hodie festum trinitatis institutum est ut omnes fideles agnoscant unam sumplicem deitatem et trinitatem personarum …–… 6v et sic iste deprehensus peccatum suum humiliter confessus fuit et penitenciam egit etc. //. Am unteren Rand von 4v dt. Übersetzung der Perikope (siehe Nachträge).
- (7r) >Sermo de corpore Christi< Caro mea vere est cibus … (Io 6,56). Sicut dicit Aristoteles 4o Ethicorum: Terribilissimum omnium terribilium videtur mors. Et sicut serpens infecit primos parentes, sic gustato cibo commederunt mortem …–… 9v et omnes amici tui te derelinqunt et nullus te tunc protegit // . Bricht ab.
- (10r) >In festo Pentecostes de spiritu sancto sermo< Ad eum veniemus … (Io 14,23). Sciendum quod hodierna festivitas inter alia festa dignitatem optinet singularem. Est enim festum liberalitatis … Item 2o est festum exultacionis …–… 7mi sunt qui verbum dei libenter audiunt et retinent illud, unde Christus in hoc ewangelio // . Bricht ab.
- 14r-v Predigtmaterialien. >Vocat nos deus multipliciter< Primo vocat nos per internam inspiracionem … 14v >Feria 2a Pentecostes epistula in vulgari<. Act 10,42–48: In den tagen dett sanctus Petrus uff sinen mund und sprach: ir man ir bruͤder und vaͤtter, uns haͧt gebotten der herr ze bredient dem volk und ze bezúgent … >Una proposicio de puritate cordis<. Decoris integritatem non perdidit, qui mentis et corporis puritatem servat. Der mensch der rainikait sins gemuͤts und sins libs behaltet wol, der verlúrt der edlen sel zierd nit als er billich sol. Ista proposicio patet … >De trinitate idem proposicio, et de caritate et puritate<. Der mensch der die hochen drivaͤltikait haͧt in eren, der mag wol hie im zitt und nach disem sin klúk meren.
Datazione: 2. Drittel 14. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Bl. 16–21 zwei Kreise, Variante von Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 161659 (1354).
Disposizione della pagina:
Begrenzung des Schriftraums (der Spalten) mit Blindlinien (21r zusätzlich mit Stift), Schriftraum 17–18,5 × 11–12, bis auf 21r und die ersten 8 Zeilen von 21v zweispaltig (5–5,5), 15ra–20vb 46–48 (21r 39) Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
15ra–20vb und 22ra–b gotische Minuskel von einer Hand; 21r ältere gotische Buchkursive von einer anderen Hand, mit Marginalien zur Gliederung des Textes; auf 21v und 22v wiederum ältere gotische Buchkursive, wohl drei weitere Hände (Tabellen mit Beischrift, Kurztext auf 21v, nebst Nachtrag auf 22r–v).
Decorazione:
Textteile rubriziert, rote Paragraphenzeichen und einzelne Unterstreichungen; zweizeilige rote Lombarden. 21va und 22va Tabellen, siehe Inhalt.
Contenuto:
- 15ra–20vb Tractatus pro defunctis. // monumenta fiunt in patulo quia monent mentem. Hic cadit exemplum Iohannis Elemosinarii, qui faciens sibi fabricari sepulchrum numquam voluit illud perfici … Iube ergo illud perfici nesciens quando fur veniat. Wahrscheinl. der Schluss von Schneyer, Bd. 1, S. 245, Nr. 290; anschliessend: Memor esto iudicii … (Sir 38,23). Sciendum quod consideracio mortis valde utilis est … Schneyer, Bd. 1, S. 245, Nr. 291–294 (Aldobrandinus de Toscanella); anschliessend, als Fortsetzung: 16vb Timor mortis … Cum mors sit finis omnium terribilium, ut dicit Philosophus … 17rb Postquam dictum est de timore mortis, dicendum est de honore … 18ra Postquam dictum est de honore mortis, dicendum est de desiderio … 18va Postquam dictum est de desiderio mortis, dicendum est de preconio … 18vb Hec mutacio dextere excelsi … (Ps 76,11). Proponendum est … Schneyer, Bd. 1, S. 245, Nr. 295; anschliessend drei weitere Predigten bzw. Abschnitte zu derselben Perikope: 19va Hec mutacio … In morte cuiuslibet boni et sancti viri, multiplex fit mutacio … 19vb Hec mutacio … In morte diversi diversis modis mutantur … 20rb Hec mutacio … Consuetudo est, quod quando aliqua iniusta fiunt in mundo … 20vb Cupio dissolvi (Phil 1,23). Cum mors sit finis omnium terribilium …–… virtutem intelligenciae // Bricht ab, Schneyer, Bd. 2, S. 656, Nr. 240 (Henricus de Frimaria). Als letzte Zeile, am Ende der Seite: Hic est defectus quem require in libro lectoris Const[antiensis].
- 21r Sermo in adventum domini. Gaudete in domino semper iterum dico: Gaudete, Phil. 3 (Phil 4,4), et in presenti eppistola, in quo quidem verbo apostolus docet nos iiii: i ad gaudium Christi, 2o nos invitat …–… semper iterum dico: Gaudetis. Dominica iii adventus domini. Vgl. Schneyer, Bd. 4, S. 125, Nr. 10.
- 21v De figuris evangelistarum. Designantur eciam ewangeliste quatuor figuris que non sunt deceptorie, sed iocundi misterii sibi conscie: Matheus in homine intelligitur …–… In aquila exprimitur divinitatis sacramentum. RB 589 (nur die 2. Hälfte, vgl. PL 114, Sp. 64).
- 21v Komputistische Tafel. Intervalle Weihnacht – Sonntag vor Fasten. Temppus a nativitate usque ad carnis brivium, iuxta aureum numerum. Links Tabelle: 7 Spalten (Sonntagsbuchstaben), 19 Zeilen (Goldene Zahl), in den Feldern Kringel (= 6 Wochen) mit 1–4 Virgeln (= je 1 weitere Woche) und 1–6 Punkten (= Tage), entsprechend der Erklärung rechts daneben: Nota iedlich o facit vi (darüber: 6) wochen und iedlich virgel tuͦt ain wochen und iedlich punctum tuͦt ainen tag … Im Anschluss weitere, davon unabhängige Hinweise, zuletzt: Regula laycorum est talis: Nach der Eppihanie nüwer man … numquam fallit.
- 22ra–b De trinitate. De Trinitate ita tenendum est, quod in una substancia sunt tres persone … et quomodo hoc possit esse videamus exemplum: In igne videmus enim quod carbo ignitus habet splendorem et calorem …–… quia pater non est ante filium, nec filius ante spiritum sanctum.
- 22rb Sermo de eucharistia. Nachtrag. De corpore domini: Regale sacerdocium gens sancta … (I Pt 2,9). Hec sunt verba beati Petri apostoli, in quibus io et principaliter tria intelliguntur: Primo dignitas sacerdotum …–… Quod est donum optimum et datum perfectum, verbi gracia // . Fortsetzung 22vb.
- 22v Komputistische Tafel. Intervalle Weihnacht – Sonntag vor Fasten. Links Tabelle: 7 Spalten, 19 Zeilen (wie 21v), rechts daneben: Tempus a nativitate usque ad carnis brivium iuxta aureum numerum.
- 22vb Sermo de eucharistia. Nachtrag, Fortsetzung von 22rb: // verbi gracia, quod idem deus qui creavit me dedit michi creare se et qui creavit me sine me creatur mediante me …–… Quod ipse prestare dignetur, qui plus dat quam sibi detur. Amen.
Datazione: 3. Drittel 14. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Bl. 25–69 Horn, ähnlich Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 119851 bzw. 120012 (beide 1387).
Disposizione della pagina:
Bis 34v Begrenzung des Schriftraums mit Stift, danach mit Tinte, Schriftraum 15,5–17 × 10–11, zweispaltig (4,5–5), 33–44 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Ältere gotische Buchkursive, 23ra–34vb von einer Hand, 35ra–70vb wohl von zwei weiteren Händen, Händewechsel 65va; 9 Zeilen auf 39rb von einer ganz anderen (vierten) Hand; bis 65r Ober- bzw. Unterlängen der obersten und untersten Zeile ornamentiert.
Decorazione:
Rubriziert, rote Überschriften und Paragraphenzeichen, Stellenangaben rot unterstrichen. 2–5zeilige rote Lombarden, meist mit ornamentalen Schaftaussparungen, z. T. mit Punktverdickungen.
Contenuto:
- 23ra–65va Diaeta salutis. Hec est via ambulate in ea … (Is 30,21). Mangnam misericordiam facit qui erranti viam ostendit, et maxime de nocte in terra hostium et tempore gwerrarum … 23vb >De viciis seu peccato in communi. Capitulum primum etc.<. Primo igitur nota de peccato vel vicio in communi …–… Habet enim amenitatem sicut paradysus et dulcedinem et delectacionem. Unde in Psalmo 30: Quam // Bricht mit dem Handwechsel noch vor Ende der Spalte ab. Bonaventurae Opera omnia, Bd. 8, S. 248–275, 283–306;es fehlt im vorhandenen Text der Teil über die Zehn Gebote. Distelbrink, Bonaventurae scripta, S. 132f., Nr. 124; Bloomfield, Incipits, Nr. 2301 (Hs. nicht aufgeführt).
-
65va–69vb
Compendium theologicae veritatis.
3 Auszüge.
- Timor est ut ait Augustinus fuga mali. Species timoris sunt vi, 1a est naturalis quo scilicet quilibet timet naturaliter nocumentum nature …–… Nisi in timore domini tenueris te instanter, cito subvertetur domus tua.
- (66ra) >Item nota sanctum Thomam in suo compendio super 3m librum Sentenciarum, quoniam viiem vicia sint mortalia vel venialia< Omnia peccata predicta quamvis semper sint peccata, non tamen semper sunt mortalia …–… 69ra Sic dicitur propositum non peccandi.
- >Nota de sacramento penitencie< Penitencia est ut ait Ambrosius preterita mala plangere …–… Misericordiam dei debemus erubescere si iusticiam eius volumus formidare.
- 70ra–b Exemplum. >Nota quoddam exemplum< Homo quidam habebat tres amicos quorum unum dilexit plus quam seipsum, 2m tamquam se, 3m minus se. Homo ille infamatus fuit imperatori suo …–… et optinebunt sibi pacem idest vitam eternam.
- 70rb–va Compendium theologicae veritatis. 1 weiterer Auszug (siehe oben). >Nota de officio misse< Perogativas plurimas habet missa: Primo quia celebratur a ieiunis …–… in qua corpus dominicum fuit involutum. Bonaventurae Opera omnia, Bd. 8, S. 214f. (lib. 6, cap. 18, ohne die beiden letzten Abschnitte).
- 70va–b Expositio missae. Unmittelbar an das Vorige anschliessend. Nota de indumento sacerdotali: Dicit enim Apostolus ad Ephesios 6o: Induite vos armaturam dei … (Eph 6,11). Hec armamatura [sic] est vestis sacerdotalis …–… Iohannis 9 (Io 19,2): Veste purpurea circumdederunt eum. GW 13622 (a i). Adolph Franz, Die Messe im deutschen Mittelalter, Freiburg i. Br. 1902, S. 475.
Datazione: 3. Drittel 14. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Bl. 72–117 Horn, Variante von Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 120546 (1385), Bl. 119, 120 und 122 eine Form gleichen Typs wie Bl. 25–69.
Disposizione della pagina:
Bis 118v Stiftliniierung (Punkturen am äusseren Rand), 119v–122v mit Stift für zweispaltigen Text eingerichtet; 127v–128r Begrenzung des Schriftraums mit Tinte, Schriftraum 14,5– 15 × 9–10, 30–38 Zeilen, ab 123r 16,5–17,5 × 10–11,5, 36–41 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Ältere gotische Buchkursive wohl von einer Hand (vgl. jedoch einen Bruch 91v); Oberlängen der ersten Zeile teilweise ornamental ausgezogen.
Decorazione:
Rubriziert, rote Überschriften und Paragraphenzeichen, Stellenangaben rot unterstrichen; 123r–124v ohne Rubrizierung. 2–4zeilige rote Lombarden (105r schwarz, rot ergänzt) mit ornamentalen Schaftaussparungen, Ausläufern und verzierten Binnenfeldern; 71r 5zeilige rote Initiale in ähnlicher Gestaltung. Rote Marginalien zur Gliederung des Inhalts von der Hand des Schreibers.
Contenuto:
- 71r–122r Formula confitendi sive Summa confessionum. >Incipit summa confessionum, edita a venerabili fratre Iohanni Rigandi ordinis fratrum Minorum, domini Clementis pape quinti penitenciario< Sicut dicit sanctus Iohannes can[on]ice sue i capitulo: Si confitemur peccata nostra, bonus et iustus est Christus …–… et in gustu seu fructu eterne glorie pacienciam promereri. Amen. >Explicit summa Rigand[i] de confessione< Bloomfield, Incipits, Nr. 5707 (Hs. nicht aufgeführt). Vgl. Ms 53, 70r–96v.
- 122r–v De libertate confessiones audiendi et de casibus reservatis. Nota quod fratres Minores et Predicatores auctoritate pape libere absque licencia dyocesanorum et aliorum prelatorum exemptorum audire possunt confessiones … 122v Fratres autem non habent maiorem auctoritatem in confessionibus quam sacerdotes barrochyales. Unde non possunt absolvere a criminibus pro quibus sollempnis penitencia est imponenda …–… quia erubescencia est magna pars penitencie penitencie penitencie.
- 123r–124v Predigtmaterialien. Hec est voluntas dei sanctificacio nostra ut sciat unusquisque vas suum possidere … (I Th 4,3/4). Karissimi videmus ad sensum quod quando aliquis habet unum vas de optimo vino in cellario … 123v Nota 4or que faciunt vas nostrum idest cor purum: primum est frequens ablucio sui cum aqua lacrimarum … 124v Nota quod spiritus sanctus multis modis datus est scilicet visibiliter et invisibiliter …–… quia intellectum ad cognicionem dei sui et ipsius illuminat. Die untere Hälfte von 124r leer, am Ende von 124v hört der Text mehr oder weniger unvermittelt auf.
- 125r–129v Sermones dominicales (Appendix Diaetae salutis). Gestörte Seitenfolge (richtig wäre 127r, 126v, 125r–126r, 127v–129v), zuerst die Fortsetzung von 126v // Qui odit, 2o homicidium abhorrendum ad instar gladii … >3a<. Humiliamini sub … (I Pt 5,6). Seculares (statt saltatores) consueverunt se incurvare ut possint alcius saltare …–… 126r >Dominica 18 post Pentecosten<. Confirmabit vos … (I Cor 1,8). Vulgo dicitur quod … 2o debemus peccatum odire, in materia de peccato. Schneyer, Bd. 2, S. 473f., Nr. 27 (Fortsetzung), 28–40, 42, 41, 43. Endet Mitte der Seite, 126v die Fortsetzung von 127r // (Verweiszeichen) nos ad tria que sunt nobis neccessaria: Primum est docilitas contra preceptum inobediencie [sic] … >5a<. Religio munda … 127r >1a post pascham< Hec est victoria … 127v >Dominica 20 ixa (statt 19)< Qui furabatur … Schneyer, Bd. 2, S. 473f., Nr. 23 (Fortsetzung), 24–27 (Anfang), 20–23 (Anfang), 44–48. 128r >Dominica 24a (am Rand)< In omni opere fructificantes … (Col 1,10). Arbor novella naturaliter facit duo: Nam crescendo fructificat et fructificando crescere non cessat … (nicht bei Schneyer verzeichnet, im Druck jedoch vorhanden). >Dominica 25a<. Faciet iudicium … – … 129r De virginibus. Sicut lilium … 4o debemus consorcium celeste desiderare, in materia de spe et de timore ad proprium (?). Schneyer, Bd. 2, S. 474f., Nr. 49, 53, 54, 50, 57, 60, 59, 61. Bonaventurae Opera omnia, Bd. 8, S. 351b–354b, 351a–b, 350a–351a, 354b–355b, 356b–357a, 355b–356a, 357a–b, 358a, 357b, 358a–b.
- 129v Vita beati Leodegarii (Legenda Aurea). Nachtrag, abgerieben und fleckig: Item [Leode]g[a]rdus dum omni virtute polleret Eduensi ecclesie meruit in [pontificem pro]moveri …–… predixit qua morte esset moriturus. Vgl. Iacopo da Varazze, Legenda Aurea, hrsg. v. Giovanni Paolo Maggioni, Tavarnuzze/Florenz 1998, Bd. 2, S. 10131–7 und 101414–18.
Datazione: 2. Hälfte 15. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: kein Wasserzeichen sichtbar.
Disposizione della pagina:
Ohne Seiteneinrichtung, Schriftraum 15,5–17 × 12,5–13, 34–50 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Flüssige jüngere gotische Kursive mit Schleifen von der Hand des Jean Joly.
Decorazione:
Ohne Rubrizierung.
Contenuto:
-
130r–139r
Sermones.
- // in anima premium substanciale augmentabitur, quia secundum Augustinum penes caritatem est omne meritum …–… 130v Ipse non solum dimittet tibi peccata tua, sed eciam dabit vitam eternam quam nobis [concedat].
- >Dominica 3a adventus< Ego vos clamantis in deserto, parate viam domini, Iohannis 1o (Io 1,23).
- >In die purificacionis< Suscepimus deus misericordiam tuam … (Ps 47,10). Et recitat ea ecclesia die hodierna, in qua a beata virgine Maria Ihesus in templo Ierosolomitano est oblatus …
Datazione: 2. Hälfte 15. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Ochsenkopf, Variante von Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 75538 (1459), nebst drei weiteren Formen gleichen Typs.
Composizione dei fascicoli:
Disposizione della pagina:
Begrenzung des Schriftraums mit Tinte (oben und seitlich), stark schwankend und kaum eingehalten, 25–45 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Flüssige gotische Kursive mit Schleifen, bis auf 169r–v und 178r (Jean Joly) alles von einer Hand.
Decorazione:
Ohne Rubrizierung.
Contenuto:
-
140r–178r
Sermones.
32 Predigten und Predigtentwürfe, davon wohl 25 unvollständig (die äusseren Doppelblätter dieser fünf Lagen haben häufig keinen Textanschluss), dazu einige kürzere Notizen (Predigtmaterialien). Blattfolge öfters gestört. Initien soweit erhalten im Register.
- Domini mei prestantissimi patres ceterique michi in Christo multum predilecti et cari, quia deo sumus cari cariores carissimi (vgl. 150v) tam propter ymaginem creacionis in unitate substancie et trinitate potenciarum …–… 140v et tres personis //
- (141r) [Q]ue enim seminaverit … (Gal 6,8). Augustinus: Electorum stipendia et reproborum supplicia mensurabuntur 2m proporcionem meritorum … Patrick Nold, Bertrand de la Tour, OMin. Manuscript List and Sermon Supplement, in: AFH 95 (2002), S. 27, Nr. 625*.
- (142r) // quam deum de quibus Osee viii (Os 2,8): Argentum suum et aurum fecerunt sibi ydola …
- (144r) et graciam resistendi eciam omni malo, quam graciam nobis concedat deus omnipotens amen. … Anschliessend: Ascenderunt in templum … (Lc 18,10). Id est ad orandum, non ad fabulandum, non ad mulieres videndum […]
- (147r) // 2o habeo graciarum acciones refferre quia secundum Augustinum maximum vicium est ingratitudo …–… ergo ut nullum vicium nec displicencia sit in nostra parte. 147v leer.
- (148r) // Peccatum non facit et filius dei est qui non peccat (vgl. I Io 3) …
- (148v) Christus dedit de sua divinitate (Aufzählungszeichen) // Fortsetzung auf 155r.
- (149r) Schneyer, Bd. 5, S. 389, Nr. 195 (Servasanctus de Faenza) , Schluss fehlt.
- (150r) // Christi et dei nec mirum quia avarus magis servit deo quam (für: suo?) nummo …
- (150v) et veritate in verbo et opere, quod concedat nobis omnipotens, et Amen. Danach: [H]ec est victoria … (I Io 5,4). Miles de armatura gloriatur et gaudet, cum qua omnes inimicos superat …
- (153r) // idest nativitate spirituali et optimi quos deus ab eterno generavit idest preelegit et adoptavit …
- (153v) et Iohannes: Omnis qui natus est ex deo //
- (154r) // ut patet per evangelium Mathei 2 sic David iuxta illud … et reverte a miseria ad gloriam, Amen etc.
- (154r) Schneyer, Bd. 1, S. 519, Nr. 190 (Bertrandus de Turre) , Schluss fehlt.
- (155r) Fortsetzung von 148v // cum ieiunavit 4or diebus … quod est heredes Christi in alia vita quod nobis concedat deus omnipotens amen.
- (155v) leer.
- (156r) // quia nunc est hora id est congrua nos de sompno surgere id est peccati … fide spe et caritate. Anschliessend einige kürzere Notizen (Predigtmaterialien): Non sumus luxuriosi propter delectaciones carnis …
- (157r) // non esse solicitus [sic] ad superflua sed soliciti esse debetis in omni oracione …
- (157v) et sitis in Christo Ihesu domino nostro que non meruit, Amen. Quod nobis concedat deus omnipotens.
- (158r) [I]nvenisti enim graciam … (Lc 1,30). Nota quod beata virgo reperit graciam apud deum, apud angelum, aput hominem …
- (160v) leer bis auf zwei Notizen: Quia gaudium mundi est instar puncti …
- (161r) Text kaum lesbar (Tinte verlaufen), teils gestrichen; am Rand: Quare mater gracie. Perikope nachträglich (andere Tinte): [R]emittuntur tibi peccata … (Lc 7,48). Maria fuit ita plena quod …
- (161v) quod de Maria probatur per doctores. Anselmus // Fortsetzung wohl 168r.
- (162r) leer bis auf Federprobe (?): Sin frow … Item min her , darunter: Eberhard von Kirchberg. 162v leer.
- (163r) // quia futura erat mater dei et domina angelorum …
- (163v) ut dicit Dionisius: mundicia ab omnibus peccatis.
- (164r) // non potest attingere. Primum documentum est [sic] quod in cruce Franciscus repperit fuit humilitas profundissima …
- (165v) propter illa xii [documenta] dicit: Michi autem etc. … (Gal 6,14). Anschliessend: [V]idi alterum angelum ascendentem … (Apc 7,2). Karissimi, dicit enim Arost[oti]les 8 Ethicorum quod omnis cognosit per similem. Cum igitur sanctus Franciscus …
- (168r) (wohl Fortsetzung von 161v) // Anselmus in libro de conceptu virginali dicit quod de virgine mundissima dei filius natus est …
- (168v) ut nos in fine sine peccato inveniamur quod nobis concedat deus omnipotens amen. Darunter zwei Notizen: Transite ad me …
- (169r) von der Hand des Jean Joly: Vade prius reconsiliari fratri tuo … (Mt 4,24). In hiis verbis docet Christus hominem duo: primo qualiter debeat deo offerre … caritas cum fide a deo, patre nostro et domino // Fortsetzung auf 178r.
- (169v) unten Fortsetzung von 178r, auf dem Kopf stehend: // Christianis qui sunt sani solent visitare infirmos …
- (170r) // Non est in aliqua alia re, quoniam in illa unione qua deitas fuit unita humanitati in Christo …
- (170v) gracias ago deo meo semper.
- (171r) // non solum communem mortem que communis bonis et malis sed eternam mortem … quia Osee 10 (Os 10,12): Seminate in iusticia et metite in ore dei misericordiam. Anschliessend: Deponentes mendacium … (Eph 4,25). In precedente epistula possuit nobis id bonum quod specialiter omnes Christiani habituri sunt …
- (172r) // visibilem creaturam superat, et omnem intellectum penetrat …
- (173r) quia accepit Iohannem in filium et custodiam, quod nobis eciam concedat deus omnipotens et misericors amen.
- (173r) [H]ii secuntur agnum … (Apc 14,4). Per istum agnum designatur Christus racione innocencie …
- (176r) // [er]go deponite veterem hominem (vgl. Eph 4,22) id est peccatum ut male cogitaciones …
- (177r) drei kürzere Einträge: // Verum corpus Christi quod traxit de virgine … Verus sanguis in cruce effusus … Anima nobilissima Christi plena omni gracia et bonitate unde //. Bricht auf der Mitte der Seite ab. 177v leer, bis auf wenige rote Federproben.
- (178r) Fortsetzung von 169r, auf dem Kopf stehend: // Ihesu Christo. Bene dicit pax et caritas … Ideo mos est bonis // Fortsetzung auf 169v. 178v leer.
Datazione: 2. Hälfte 15. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Bl. 179 /192 Ochse, Piccard, Wasserzeichenkartei, Variante von Nr. 86208 (1457); Bl. 181–190 Ochsenkopf, Piccard, Wasserzeichenkartei, Variante von Nr. 74993 (1459).
Disposizione della pagina:
Begrenzung des Schriftraums mit Stift, Schriftraum 14–14,5 × 11, 182r–183v zweispaltig (5), 38–46 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Flüssige jüngere gotische Kursive mit Schleifen von der Hand des Jean Joly, 180r und 180v Initien in vergrösserter Zierschrift (Textualis).
Decorazione:
Kopftitel. Raum für Überschriften und zweizeilige Initialen ausgespart, nicht ausgeführt.
Contenuto:
- 179r leer.
- 179v Collatio. Entwurf. Precolendissimi domini patresque lucidissimi ceteri fratres in Christo multum dilecti, quia moris et consuetudo est facere unam collacionem … Quantum ad 2m scilicet graciarum acciones referrendo …–… cum maximis laboribus ipse hoc fecit sicut vidistis nostis. Vgl. 147r.
- 180r–183ra Quaestiones sex super librum I Physicorum. Primus physicorum (am Kopf der Seite). >[Q]ueritur circa primum librum Phisicorum< Utrum sciencia naturalis sit considerata [sic] de omnibus rebus? Et arguitur quod non, sciencia naturalis non est de casualibus et fortuitis …–… 182vb [U]trum ad perfecte sciendum aliquem effectum opportet habere noticiam omnium causarum? Arguitur quod non, quia nulla res mundi perfecte nosceretur … methaphysica habet modum demonstrandi certissimum sed eius principia dubia sunt nisi methaphysicus in // Bricht in der 6. Quaestio am Ende der ersten Spalte ab. Lohr, MLAC 26, S. 169 (Hs. nicht erwähnt); Weijers, Travail 4, S. 145.
- 183rb leer.
- 183va [L]iber generationis Ihesu Christi //.
- 183vb–192v leer.
Datazione: 2. Hälfte 15. Jh.
Disposizione della pagina:
Ohne Seiteneinrichtung, Schriftraum 17,5–18 × 12–12,5, 40–44 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Flüssige jüngere gotische Kursive mit Schleifen von der Hand des Jean Joly.
Decorazione:
Ohne Rubrizierung.
Contenuto:
-
193r–199r
Sermones.
Vier Predigten und ein Predigtanfang.
Benedic domine domum istam … (III Rg 8,20). Et sunt verba Salomonis qui postquam edificavit domum materialis vertit faciem suam ad parietem … Et qui querit invenit //
. Bricht nach wenig mehr als einer halben Seite ab.
- (193v) Benedic domine domum istam … (III Rg 8,20). Hec verba scribuntur pro introductione, notare debetis quod quando Salomon consumavit templum quod ipse flexis genibus et exspansis manibus vertit se ad parietem rogando …
- (195v) >Dominica 2a adventus< Ipse est qui venturus est … Schneyer, Bd. 4, S. 107f., Nr. 3 (Ludophus de Saxonia).
- (197r) >De sancto Iohanne ewangelista< Veni sequere me … (Lc 18,22). Panthera est animal omnium animalium amicum preter draconem …
- (198r) Ecce pueri mei quos dedit … (Is 8,18). Sicut est in naturalibus sic suo modo est in spiritualibus, sed sic est in natura et in tempore quod novus pater novos habet filios et pueros … Vgl. Schneyer, Wegweiser, S. 318 (mit anderer Perikope).
- (199v–199bisv ) leer.
Datazione: 3. Drittel 14. Jh.
Supporto materiale: Wasserzeichen: Bl. 201–222 Hund, Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 86513 und 86518 (1373); Bl. 224–294 Horn, ähnlich Piccard, Wasserzeichenkartei, Nr. 119765 (1371) und 120017 (1372), nebst Varianten.
Dimensioni:
295 Blätter
Formato: 20,5–21 × 14–14,5 cm
Disposizione della pagina:
Begrenzung der Spalten mit Stift, Schriftraum 14–16,5 × 11–12, zweispaltig (5,5), 26–35 (Tabula 23–25) Zeilen.
Tipo di scrittura e mani:
Ältere gotische Buchkursive von einer Hand; Lemmata ab 213vb mehrheitlich in leicht vergrösserter Zierschrift (ähnlich die Tabula).
Decorazione:
Rubriziert, rote Paragraphenzeichen ab 284ra (davor rubriziert), 200ra rotes Incipit, die Spalten der Tabula (293rb–294vb) rot gerahmt. Zweizeilige rote Lombarden, vereinzelt leicht ornamentiert (Punktverdickungen, 200ra wellige Schraffuren).
Contenuto:
- 200ra–293ra Liber exemplorum secundum ordinem alphabeti. >Incipit tabula exemplorum de habundancia adaptacionum ad sermones secundum ordinem alphabeti et require de accidia< Accidia. Nota quod accidiosus est sicut canis famelicus cuius omnes sensus esuriunt … sapores etc. Item est sicut pannus candidus qui niger efficitur … 200va Advocatus. Nota advocati deberent esse stelle fixe … 206va Accidia est tedium et amaritudo animi inmoderata … 212va Caro carnalis. Nota coquus non potest diu stare iuxta ignem … 213vb Castitas. Nota pulchrum ortum et clausum fecundat ortolanus multis floribus … 222ra Caro et cetera. Custos est virtutis infirmitas …–… 292va Christi ascensio. Nota miles quidam amore domini volebat ire … elevati sunt malardi id est peccatores in celum ut nos elevare dignetur qui est benedictus in secula seculorum amen. Der Text entspricht Jean-Thiébaut Welter, La Tabula exemplorum secundum ordinem alphabeti, Paris/Toulouse 1927, S. 1–86 (d. h. Paris, BnF, Bibliothèque de l’Arsenal, Ms-857A, 21va–102va), enthält jedoch zahlreiche zusätzliche Exempel und Erweiterungen, die Lemmata unter A und C beginnen nach der üblichen Reihe jeweils noch einmal von vorne, mit anderen Erklärungen und auch zusätzlichen Lemmata. Bloomfield, Incipits, Nr. 173 (bzw. 172) und 174; vgl. RB 4521 (Incipit und Explicit übereinstimmend, nicht jedoch die drei angeführten Binneninitien).
- 293rb–294vb Tabula alphabetica. A–X (Chi). Accidia, c. i. Advocatus, ii …–… Christi ascensio, c. l. >Explicit.<
- 295r–v leer.