Schaffhausen, Ministerialbibliothek, Min. 93
Creative Commons License

Gamper Rudolf, Katalog der mittelalterlichen Handschriften der Stadtbibliothek Schaffhausen, Dietikon-Zürich 1998, S. 205-208.

Titolo del codice: Benedictionale, Exercitia spiritualia
Luogo di origine: Südwestdeutsch
Datazioni:
  • 12. Jahrhundert
  • und zweite Hälfte des 15. Jahrhunderts
Supporto materiale: Pergament und Papier
Dimensioni: 117 Blätter
Formato: 22 x 15,5 cm
Numerazione delle pagine: Neuere Foliierung I-IV. 1-22. 22a. 23-85. 85a. 86-111.
Composizione dei fascicoli: 22 + 4 IV33 + 336; 6 VI107.
Legatura:
  • Einband 1982 unter Verwendung des alten Einbandleders. Dunkelbrauner Lederbezug mit Streicheisenlinien und Stempeln (zweite Hälfte des 15. Jhs.) auf neuem Lederband. Bindung mit Kapitale, Spiegel- und Vorsatzblättern (I-III, 109-111, Papier), Schliessen und Rückenschild aus der Restaurierung von 1982.
  • Fragmente eines Traktats zur Grammatik, 14. Jh. (?) in den Fälzen.
Contenuto:
Aus zwei Teilen zusammengesetzt
  • Ir-IIIv leer.
  • Antiphonale (Fragmente). Abgelöste Spiegelblätter. 21,5 x 15, stark beschnitten. Blindliniierung, Breite 15, 24 Zeilen vorhanden. Karolingische Minuskel des 12. Jhs., rubriziert, neumiert.
    IVr-v A. Archangeli Christi per gratiam , A. Michael, Gabriel, Raffael >In natale sancti Galli confessoris<. Venerabilis Gallus diaconum 108r-v Omnium Sanctorum. V. Gaudete et exultate R. Beati qui resurrectionem >In matutinis laudibus<. Scimus quoniam diligentibus >In natale sancti Martini<. O beatum virum cuius anima paradysum possidet
Origine del manoscritto: Entgegen Boos und Stuckert nicht identisch mit dem Liber benedictionum in den Nachträgen im Schaffhauser Bücherverzeichnis um 1100.
Provenienza del manoscritto:
  • 1r Conspectus zum ganzen jetzigen Band mit Buchpreis: Constat iii lib. hlr. und ij g[ulden] und Bibliothekssignatur (?) 43, von zwei Händen des 15. Jhs.
  • Im Besitz von Michael Eggenstorfer (ca. 1475-1552) aufgrund der Einträge von seiner Hand.
Acquisizione del manoscritto: Als 10 G im Elenchus librorum von 1589, S. 3, 8, 15, 23, 27, 46, 59, 65 und 70. Besitzeintrag: 1v Bibliothecae Eccles. Scaphus. ad D. Joh., 17. Jh. Alte Signatur der Ministerialbibliothek: 92.
Bibliografia:
  • Boos, Katalog, 1877, S. 11;
  • Stuckert, St. Gallisches Gut, 1926, S. 41-43 mit Abb. 2;
  • Bruckner, Scriptoria Bd. 6, 1952, S. 116, Taf. XXXVI;
  • Butz, Katalog, 1994, S. 72f., Nr. 74.
Unità codicologica: Teil 1 1r-36v
Supporto materiale: Pergament
Disposizione della pagina: Blindliniierung. Schriftraum 15 x 9,5, 25-26 Zeilen.
Tipo di scrittura e mani: Karolingische Minuskel.
Decorazione:
  • Initien in schwarzer, nach Rankeninitialen rot gestrichelter Rustica, Überschriften in roter Rustica, rote Satzmajuskeln, bei den Benediktionen 2-4zeilige rote Ziermajuskeln. 3v und 26r 6-7zeilige Rankeninitialen in roter Federzeichnung.
  • 22av ganzseitige Federzeichnung mit Kreuzigung Christi, Dreifigurentypus; Christus, Kreuz und Bildrahmen koloriert.
Aggiunte: Korrekturen von mehreren Händen.
Contenuto:
  • 1r Conspectus, s. Provenienz, sonst leer.
  • 1v-17v Benedictiones de tempore.
    • (1v) Nachträge mit Verweiszeichen von zeitgenössischen Händen.
    • (3v) >In nomine domini incipit liber benedictionalis per circulum anni. In vigilia nativitatis domini< Deus qui in filii sui domini nostri Iesu Christi humilitate4r Nativitas domini. 5v Epiphania. Purificatio BMV. 7v Quadragesima mit Verweis require in primordio libri. 9v Pascha mit feria II - feria VI. 12r Pentecoste mit feria II - feria VI. 16v Adventus.
  • 17v-22v Benedictiones de sanctis. >Incipiunt benedictiones de sanctis. In vigilia sancti Iohannis baptistę< Deus qui beatum Iohannem baptistam18r Petrus et Paulus ap. 18v Vincula Petri, Laurentius. 19r Nativitas BMV. 19v >Pro rege<. 20r >In expletione concilii<. >In ordinatione episcopi<. 20v >Quando episcopus natalem suum celebrat<. >In tempore belli<. 21r >Pro tribulatione<. >Super unum hominem<. >Pro mortalitate<. 21v >Pro iter agentibus<. >Pro navigantibus<. 22r >Super ancillas Dei<. 22v >Super neophitos<. >In die scrutinii<.
  • 22ar leer.
  • 22av Kreuzigungsbild.
  • 23r-36r Bussritus. >Oratio sancti Gregorii papae< Domine exaudi orationem meam, quia iam cognosco tem- pus meum prope esse 24v Fac mihi domine queso fidem firmam in corde meo >Oratio specialis<. Ad te domine lacrimabiliter ingemisco, ad te domine de magna necessitate 26r >In nomine domini incipit confessio generalisssima [sic] omnium qui ad poenitenitam vęram volunt concurrere et remissionem peccatorum ex corde desiderant percipere<. 28r Litanei. 28v Stephanus, Linus, Cletus, Clemens, Xixtus, Cornelius, Cyprianus, Laurentius, Vincentius, Gordianus, Epimachus, Alexander, Dionysius cum sociis, Mauritius, Fabianus, Sebastianus, Iohannes, Paulus, Cosmas, Damianus, Valentinus, Vitus, Pancratius, Secundus, Magnus, Alexander, Kilianus, Bonifacius, Mercurius; Silvester, Gregorius, Hylarius, Leo, Martinus, Nicolaus, Ambrosius, Augustinus, Valerius, Eucherius, Maternus, Benedictus, Odalricus, Columbanus, Gallus, Magnus, Otmarus, Briccius, Symeon; Felicitas, Perpetua, Petronella, Anastasia, Agatha, Lucia, Caecilia, Tecla, Brigida, Margareta, Mustiola, Micina, Trophimen, Afra, Regina, Balbina, Rufina, Maria Magdalena, Taxis, Aurelia, Otilia. 31r <Rogatio< Suscipe confessionem meam unica spes salutis meę 31r Orationes.
  • 36v Eccardus Sangallensis I.: De sancto Benedicto. Von wenig späterer Hand. Qui benedici cupitis …–… donet Christus. AH 50 Nr. 205, neumiert.
Unità codicologica: Teil 2 37r-111v
Supporto materiale: Papier, Wasserzeichen: Ochsenkopf Piccard V 636 (1446-1459).
Disposizione della pagina: Schriftraum 16-16,5 x 10,35-41 Zeilen. Reklamanten, z.T. abgeschnitten.
Tipo di scrittura e mani: Kursive von einer Hand.
Decorazione: Rubriziert, mit Lombarden
Aggiunte: Nachträge 37r und 98r-101v von der Hand Michael Eggenstorfers.
Contenuto:
  • 37r >De sanctis conclusio< O sanctissime .N.
  • 37v leer.
  • 38r-74v Gerardus de Zutphania: Tractatus de reformatione virium animae. >Tractatus de reformatione virium anime< Homo quidam descendit (Lc 10,30). Hiis verbis mistice humani generis lapsus describitur ac significatione Iherusalem …–… dignus introire gloriam eterne beatitudinis inveniaris. Amen. >Explicit libellus de reformacione virium animae.< Maxima bibliotheca veterum patrum, Bd. 26, Lyon 1677, S. 237-258. Register s. u. 77r.
  • 75r-76v Caesarius Arelatensis: Sermo 7. >De lectione divina.< Propicio Christo, fratres karissimi, ita vobis divinam lectionem avido et scienti corde semper excipiatis …–… sicut stelle in perpetuas eternitates (Dn 12,3). Quod ipse prestare dignetur Amen. CC 103, S. 37-40.
    • (76v) >Augustinus< Nutri animam tuam lectionibus divinis parabant enim tibi mensam spiritualem.
  • 76v-77r Bernardus Claraevallensis: De consideratione (Exzerpt). >Ex libro beati Bernhardi de consideracione ad Eugenium papam, qui primus fuit ordinis Cysterciensis< Unde incipiam? Libet ab occupationibus tuis …–… et ex illa in aversionem. Bernardus Claraevallensis, Opera, Bd. 3, Rom 1963, S. 394, Z. 6-395, Z. 20.
  • 77r-78v Register zu 38r-74v >Tabula super »Homo quidam« et nota quod numerus huius tabule est secundum numerum capitulorum et non foliorum<
  • 79r-83r Petrus de Alliaco: Epilogus de quadruplici exercitio spirituali. >Incipit tractatus domini Petri cardinalis Cameracensis de quatuor exerciciis spiritualibus< Anima devota cupiens ad divinam contemplacionem spiritualiter exerceri …–… exercicia spiritualia ad illius perducamur gaudia sempiterna Amen. Petrus de Alliaco, Tractatus et sermones, Strassburg 1490 (Hain 848), n5r-n6v.
  • 83r-90r Henricus de Langenstein: De anima. >Speculum anime capitulum primum< Anima mea novi quod curiosa sis rimando que foris sunt et assidue de fenestris habitaculi tui …–… et te media earum mirificam in finem ultimum reduccionem Amen. >Explicit hic anime speculum quo te vides in se, qui facis ut per te sistat et requiescat in te< Bloomfield 418; Henricus de Hassia, Speculum anime seu soliloquium, Strassburg 1507, A3r-C1v; Th. Hohmann, Initienregister der Werke Heinrichs von Langenstein, in: Traditio 32 (1976), Nr. 12.
  • 90v-91r Arnulfus de Boeriis: Speculum monachorum. >Speculum monachorum beati Bernhardi< Si quis emendacionis vite desiderio tactus …–… quomodo pulvere tegantur etc. >Explicit speculum monachorum etc.< PL 184, Sp. 1175-1178, Z. 15 mit versetztem Textstück am Schluss: bis Sp. 1177, Z. 21; Sp. 1178, Z. 12-15; Sp. 1178, Z. 1-8.
  • 91r-93v Pseudo-Bernardus Claraevallensis: Formula honestae vitae. Petis a me, mi frater karissime, quod numquam et nusquam suo a provisore audivi …–… boni operis diligentiam. >Explicit formula honeste vite quam scripsit beatus Bernhardus germano suo Gerhardo< PL 184, Sp. 1167-1169C, gefolgt von Bruchstücken aus verschiedenen Werken: zum Beispiel 92v Post completorium singulis diebus PL 184, Sp. 1176A; 93r Cum autem ad stratum lassus PL 184, Sp. 1170B; 93r Silencium diligas. Eciam cum tibi licet loqui, magis elige silencium ; 93v Studeat novicius cordis habere puritatem, carnis mundiciam
  • 93v-97v Guigo Carthusianus: Scala claustralium. >Tractatus de quatuor gradibus spiritualis exercicii prior Gwigo cartusiensis< Cum die quadam corporali manuum labore occupatus spiritualis hominis exercicia cepissem …–… et alia impedimenta auferat a nobis. Amen. >Explicit exscriptum epistole Gwigonis prioris magne Cartusie ad Gervasium de 4or gradibus spiritualis exercicii.< Guigues II Le Chartreux, Lettre de la vie contemplative, hg. v. E. Colledge / S.Walsh, Paris 1970, S. 82-120, Z. 17-451. Der Textschluss entspricht der Gruppe IV(a) nach A. Wilmart, in: Guigues II, a. a. O. S. 11f.; Text leicht gekürzt und mit versetztem Textstück: Textfolge Z. 17-38, 43-50, 287-380, 52-280, 385-395, 405-451.
  • 97v Ps.(?)-Thomas de Aquino: Epistola de modo studendi. >Litera beati Thome< Quia quaesisti a me qualiter intendere te oporteat in thesauro scientie acquirendo …–… in vitam eternam. Amen. S. Thomae Aquinatis opera omnia, hg. v. R. Busa, Bd. 6 (Opuscula dubiae authenticitatis), Stuttgart 1980, S. 580, Nr. 111 mit anderem Schluss.
  • 98r-101v Materiae sermonum. [P]rima conclusio dicenda (?): Pater omnipotens creator celi et terre qui ineffabiliter genuisti >In adventu<. [E]x Syon exiet species (Ps 49,2). O domine teneor tibi graciarum actiones propter magnam pietatem et misericordiam …–… inveniamus.
  • 102r-107r leer.
  • 108r-v Antiphonale (Fragmente), s. o. zu IVr-v.
  • 109r-111v leer.