<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_ubb-N-I-0006-69_Staub"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/ubb/N-I-0006-69/Staub">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title><persName role="author" key="pnd_119554852">Balbus gromaticus</persName>, Expositio et ratio omnium formarum (Fragment)</title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Marina Bernasconi</persName>
						<date when="2015-05-21">21.05.2015</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
					<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
				</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<msDesc xml:id="ubb-N-I-0006-69_Staub" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>Basel</settlement>
						<repository>Universitätbibliothek</repository>
						<idno>N I 6:69</idno>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title><persName role="author" key="pnd_119554852">Balbus gromaticus</persName>, Expositio et ratio omnium formarum (Fragment)</title>
						<origPlace>Fulda</origPlace>
						<origDate notBefore="0800" notAfter="0849">9. Jh., 1. Hälfte</origDate>
					</head>
					<msContents>
						<msItem>
							<title><supplied><hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_119554852">Balbulus gromaticus</persName>, Expositio et ratio omnium formarum</hi>;</supplied></title> 
							<incipit>omnium <supplied rend="italic">autem summitatum</supplied></incipit>
							<explicit>rectos angulos faciunt.</explicit>
							<filiation>Druck: Lachmann 1848, p. 99,14-102,16. Text im nahe verwandten <ref type="crossRef" target="http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1564/0177">Vat. Pal. lat. 1564, 75r</ref>-<ref type="crossRef" target="http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1564/0181">77r</ref>.</filiation>
						</msItem>
					</msContents>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="perg">
								<support>Pergament</support>
								<extent>
									<measure type="leavesCount" n="1">1 Bl.</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="ca. (25) × (15,5) cm">ca. (25) × (15,5) cm</measure>
								</extent>
								<foliation/>
									</supportDesc>
							<layoutDesc>
								<layout writtenLines="41">41 Zeilen (für die Beschriftung vorbereitet, die Figuren reichen r wie v in den unteren Rand hinein); Schriftraum  <measure type="written">ca. 22 × 13 cm</measure>
								</layout>
							</layoutDesc>
						</objectDesc>
						<handDesc>
							<handNote script="carol">
								<p>karolingische Minuskel aus <placeName>Fulda</placeName> <bibl>(Bernhard Bischoff, cf. <hi rend="small-caps">Steinmann</hi> 1992, p. 351sq.)</bibl></p>
							</handNote>
						</handDesc>
						<decoDesc>
							<decoNote>vergrößerte, rot getrichelte Anfangsbuchstaben; geometrische Figuren mit Tinte, wenige Linien rot
							</decoNote>
						</decoDesc>
						<additions></additions>
							</physDesc>
					<history>
						<origin><p>wie <bibl><hi rend="small-caps">Steinmann</hi> 1992</bibl> gezeigt hat, ein Rest des Fuldaer Codex, aus dem <ref type="crossRef" target="http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10146516_00340.html">Sichard 1528, 170r</ref>-<ref type="crossRef" target="http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10146516_00355.html">177v</ref> Exzerpte verschiedener Werke des Corpus agrimensorum herausgab (cf. <ref type="crossRef" target="http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10146516_00349.html">174v</ref>: ‘... quae tamen in Fuldensi codice, quem sumus secuti, non extabant’)</p>
							<p>Es lässt sich annehmen, dass die ehemalige Handschrift ähnlich anderen Fuldaer Codices im 16. Jh. direkt aus <placeName>Fulda</placeName> nach <placeName>Basel</placeName> kam, um hier als Druckvorlage zu dienen, in diesem Fall für <persName role="former_possessor" key="pnd_118765116">Johannes Sichardus</persName> in der Offizin Henricus Petrus (cf. <ref type="mss" cRef="ubb-N-I-0006-67">N I 6:67a.b</ref>; zu den von Sichardus benutzen Fuldaer Hss., <bibl>cf. <hi rend="small-caps">Lehmann</hi> 1911, p. 93-120</bibl>; Sichardus könnte auf den Codex 1527 bei einer Reise aufmerksam geworden sein, die ihn unter anderem nach Fulda führte, ibid. p. 70). Möglicherweise blieb die Handschrift nach der Verwendung als Satzvorlage in Basel in der Offizin <bibl>(<hi rend="small-caps">Steinmann</hi> 1992, p. 348)</bibl>; sie wurde jedenfalls offenkundig in <placeName>Basel</placeName> <date>1550</date> oder später makuliert. Im Fuldaer Bücherverzeichnis in Basel (<ref type="mss" cRef="ubb-F-III-0042" rend="no-link">F III 42</ref>, 10v) vom Ende des 15. Jh. (Ba) ließe sie sich identifizieren mit: <hi rend="italic">Liber Frontini de qualitate agrorum</hi>, <bibl>cf. <hi rend="small-caps">Schrimpf</hi> 1992, p. 144, nr 478</bibl>; in den weiteren Fuldaer Verzeichnissen um die Mitte des 16. Jh. (V, F und P, <bibl>cf. <hi rend="small-caps">Christ</hi> 1933, p. 67-160, 249-275 und 295-305)</bibl> findet der Eintrag keine Parallele mehr. Die Tatsache, dass die in Ba 478 verzeichnete Handschrift in den späteren Katalogen nicht erwähnt wird, deutet darauf hin, dass ein Codex bezeichnet ist, der in der 1. Hälfte des 16. Jh. die Fuldaer Bibliothek verließ, wodurch die Identifizierung unserer Hs. mit Ba 478 untermauert wird. Der Codex dürfte auch gleichzusetzen sein mit der Agrimensoren-Handschrift, die <persName>Poggio Bracciolini</persName> <date>1417</date> in <placeName>Fulda</placeName> sah und die er in einem Brief beschreibt als: <quote>Iulius Frontinus Celso de agrorum qualitate: qui liber est multis figuris pictus. Incipit sic: Notum est omnibus celse preneste</quote> (!; <quote>Peneste</quote> <bibl>ed. Sichard 1528, p. 170r</bibl>, <quote>penes te</quote> <bibl>ed. Lachmann 1848, p. 91</bibl>) <quote>studiorum nostrorum manere summam et cetera</quote> (<bibl>ed. Rubinstein 1956, p. 399</bibl>). Die Beschreibung findet sich fast wörtlich im Commentarium des <persName>Niccoló Niccoli</persName> von <date>1431</date> in <ref type="altMs">New York, Pierpont Morgan Library Ms. M. 497</ref> wieder: <quote>Iulius Frontinus celso de agrorum qualitate: qui liber est multis figuris pictus. Incipit sic: Notum est omnibus celse praeneste studiorum nostrorum manere summam etc.</quote> (<bibl>ed. Robinson 1921, p. 253</bibl>). Bis zur Endeckung des vorliegenden Fragmentes durch <bibl>Steinmann 1992</bibl> ging die Forschung weitgehend davon aus, die Vorlage von Sichardus sei in dem mit unserer Handschrift nach Aufbau und Text vermutlich nahe verwandten Codex <ref type="crossRef" target="http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_lat_1564">Rom, Biblioteca Apostolica Vaticana Pal. lat. 1564</ref> zu sehen und verwies diese daher (zu unrecht) nach <placeName>Fulda</placeName> (zur Scheidung der Fuldaer Vorlage von Sichardus von Pal. lat. 1564 ohne Kenntnis des vorliegenden Fragmentes noch <bibl><hi rend="small-caps">Toneatto</hi> 1994, p. 56sq., 63sq und 246-249</bibl>). </p></origin>
						<provenance><p>nach der Makulierung der Handschrift wie <ref type="mss" cRef="ubb-N-I-0006-67">N I 6:67a.b</ref> und andere Fragmente als Einbandmakulatur eines Basler Einbandes der <date>2. Hälfte des 16. Jh</date>. für sechs Sammlungen von Concilia, gedruckt Lyon 1539-1550, verwendet (Basel, Universitätsbibliothek N q III 8; 67a, dort ehemals vorne, oben, kopfstehend); oberer und äußerer Rand offenbar vollständig erhalten, unten vermutlich nur leicht beschnitten, der innere Rand fehlt fast vollständig; das Blatt weist zudem vom ehemaligen Falz her vier große Einschnitte in Form von hohen, schmalen Trapezen auf.</p></provenance>
						
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl type="created_for_e-codices">Johannes Staub<date></date> (Institut Bibliotheca Fuldensis der Theologischen Fakultät Fulda), <date>2015</date>.</bibl>
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
						<listBibl>
							<bibl>Johann <hi rend="small-caps">Sichard</hi> (ed.), <hi rend="italic">Codicis Theodosiani libri XVI</hi>, quibus sunt ... adiectae novellae Theodosiani, Valentiniani, Martiani, Maiorani, Severi, Caii institutionum lib. II; Iulii Pauli receptarum sententiarum lib. V; Gregoriani codicis lib. V; Hermogeniani lib. I; Papiniani tit. I. Hiis nos adiecimus ex vetustissimus bibliothecis ... L.Volusii Metiani lib. de asse; Julii Frontini lib. de controversiis limitum cum Aggeni Urbici commentariis, Basel: Henricus Petrus 1528.</bibl> 
							<bibl>Karl <hi rend="small-caps">Lachmann</hi> (ed.), <hi rend="italic">Gromatici veteres</hi>, Berlin 1848, p. 99,14-102,16 (Die Schriften der römischen Feldmesser 1: Texte und Zeichnungen).</bibl> 
							<bibl>Paul <hi rend="small-caps">Lehmann</hi>, <hi rend="italic">Johannes Sichardus und die von ihm benutzten Bibliotheken und Handschriften</hi>, München 1911, p. 113 (Quellen und Untersuchungen zur lateinischen Philologie des Mittelalters 4,1) — Rodney P. <hi rend="small-caps">Robinson</hi>, „The inventory of Niccolò Niccoli“, <hi rend="italic">Classical philology</hi> 16 [1921] 251-255.</bibl> 
							<bibl>Karl <hi rend="small-caps">Christ</hi>, <hi rend="italic">Die Bibliothek des Klosters Fulda im 16. Jahrhundert</hi>. Die Handschriften-Verzeichnisse, Leip¬zig 1933 (Beihefte zum Zentralblatt für Bibliothekswesen 64).</bibl> 
							<bibl>Nicolai <hi rend="small-caps">Rubinstein</hi>, “An unknown letter by Jacopo di Poggio Bracciolini on discoveries of classical texts“, <hi rend="italic">Italia medioevale e umanistica</hi> 1 [1956] 383-400.</bibl>
							<bibl>Gangolf <hi rend="small-caps">Schrimpf</hi> (ed.), <hi rend="italic">Mittelalterliche Bücherverzeichnisse des Klosters Fulda und andere Beiträge zur Geschichte der Bibliothek des Klosters Fulda im Mittelalter</hi>, Frankfurt a.M. 1992 (Fuldaer Studien 4).</bibl> 
							<bibl>Martin <hi rend="small-caps">Steinmann</hi>, „Neue Fragmente aus der Basler Universitätsbibliothek“, <hi rend="italic">Archiv für Diplomatik</hi> 38 (1992) 345-356, hier p. 351sq. und tab. 2.</bibl> 
							<bibl>Lucio <hi rend="small-caps">Toneatto</hi>, <hi rend="italic">Codices Artis Mensoriae</hi>. I Manoscritti degli antichi opuscoli latini d'agrimensura (V-XIX sec.), t, 1, Spoleto 1994.</bibl> 
							<bibl>Klaus <hi rend="small-caps">Gugel</hi>, <hi rend="italic">Welche erhaltenen mittelalterlichen Handschriften dürfen der Bibliothek des Klosters Fulda zugerechnet werden?</hi>, t. 2: Die Fragmente aus Handschriften, Frankfurt a. M. 1996, p. 13 (Fuldaer Hochschulschriften 23b).</bibl>
						</listBibl>
					</additional>
					
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
