<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
     xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
     xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
     xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
     xml:lang="deu"
     xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/sbe/0040/vonEuw"
     version="5.1"
     xml:id="eCod_sbe-0040_vonEuw">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>Epistolar</title>
         </titleStmt>
         <editionStmt>
            <edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
            <respStmt>
               <resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Torsten Schaßan</persName>
                  <date when="2010-09-10">10.09.2010</date>
               </resp>
               <name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
            </respStmt>
         </editionStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
            <availability status="restricted" n="cc-by">
               <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
                  <p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
               </licence>
            </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <bibl>PDF vorhanden</bibl>
            <msDesc xml:id="sbe-0040_vonEuw" xml:lang="deu">
               <msIdentifier>
                  <settlement>Einsiedeln</settlement>
                  <repository>Stiftsbibliothek</repository>
                  <idno>Codex 40(481)</idno>
                  <altIdentifier type="former">
                     <idno>Cod. 481</idno>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="catalog">
                     <idno>130</idno>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title>Epistolar</title>
                  <origPlace>St. Gallen</origPlace>
                  <origDate notBefore="0905" notAfter="0935">um 920</origDate>
               </head>
               <msContents>
                  <summary>Die in Klammern gesetzten Zahlen sind die fortlaufenden Nummern der
                     Lesungen. Der Initialschmuck ist vollständig verzeichnet.</summary>
                  <msItem>
                     <locus from="1">p. 1</locus>
                     <note>leer</note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="2" to="22">p. 2–22</locus>
                     <note>(<title>Weihnachtskreis 1–30</title>),<lb/>
                        <locus from="2">p. 2</locus> Titelseite mit
                        Initiale <title>I(n nomine Dni. in hoc volumine continentur lectiones utriusque
                        testamenti tam solemnibus quam etiam privatis diebus congruenter aptate. In
                        vigil. nat. Dni.</title>), 8-zeilige Initiale, das mäandrische, sich im
                        Buchstabenkörper nach oben schlängelnde, im Miniumgrund pergamentausgesparte
                        Füllband entwächst dem eleganten Fuß und endet oben als Fünfblatt,<lb/>
                        p. <locus from="3">3</locus> (1) Initialzierseite zu Weihnachten, <title>Lectio epist.
                        beati Pauli apostoli ad Rom. Frs. P(aulus servus Ihu. Xpi. vocatus apostolus
                        segregatus</title>), aus dem Bogen entwächst das dichte Binnenmotiv als Blattranke,
                        umschlingt die Bänder des Schaftes an Stelle des Knotens und verteilt sich
                        im Schaft nach oben und unten als Blattranke mit Sporangien und einer Blüte,
                        eine zweite Blüte im Bogen als Füllung, an den Verzweigungen der Bänder
                        genietete Schnallen, eleganter Fuß mit Blattranken und Sporangien, am
                        unteren Rand Besitzvermerk «iste liber est monasterii heremitarum» des
                        Einsiedler Bibliothekars <persName role="librarian" key="pnd_124684149">Heinrich von Ligerz</persName>
                        (Bibliothekar <date>1324–1360</date>),<lb/>
                        p. <locus from="6a">6</locus> (7) <title>In nat. Dni.
                        M(ultifariam)</title>, Achterschlaufe als beidseitige Mittelknoten, starkes
                        vegetabiles Binnenmotiv, das oben von einer Schnalle gehalten, in ein
                        Doppelblatt zusammenfindet,<lb/>
                        p. <locus from="21">21</locus> (28) <title>Dom. quinta
                        post Theoph. Induite vos sicut electi Dei</title>,<lb/>
                        p. <locus from="22">22</locus>
                        (30) <title>In Purificatione s. Marie. Ego quasi vitis fructificavi</title>;</note><lb/> </msItem>
                        <msItem>
                           <note>p. <locus from="22">22</locus> – <locus from="87">87</locus> (Vorfasten- und Fastenzeit 31–82), p. <locus from="22">22</locus> (31) <title>In septuagesima.
                        Nescitis quod hi qui in stadio</title>, p. <locus from="87">87</locus> (82) Sabbato.
                        <title>Dixerunt impii Iudei ad invicem venite cogitemus</title>;</note></msItem> 
                     <msItem><note>p. <locus from="88">88</locus>–<locus from="120">120</locus> (Palmsonntag und Karwoche
                        83–103), p. <locus from="88">88</locus> (83) <title>Dominica in Palmis. Hoc enim
                        sentite in vobis</title>, p. <locus from="95">95</locus> (90) <title>Fer. VI. In
                        parasceven. In tribulatione sua mane consurgent</title>, p. <locus from="98">98</locus> (92) (ohne Titel) <title>I(n principio creavit Ds. caelum et
                        terram</title>), Buchstabenkörper mit nach links ausschwingendem Mittelknoten, der
                        in einer Volute ausschlägt, an den Enden Dreiblätter und Sporangien;
                     </note>
                     </msItem> 
                     <msItem><note>p. <locus from="121" to="144">121–144</locus> (Osterkreis 104–129), p.
                           <locus from="121" to="122">121–122</locus> (104) <title>In sabbato sco. ad
                        Lateranis S(i conresurrexistis)</title>, aus der mit einem Sechsblatt verzierten
                        Mittelschnalle wächst nach oben und unten als Binnenmotiv eine Blüte mit
                        Sporangie, p. <locus from="122">122</locus> (105) <title>Dominica Paschae
                        E(xpurgate vetus fermentum)</title>, einfache 5-zeilige Initiale mit Blattwedeln in
                        den Binnenräumen, p. <locus from="141">141</locus> (126) <title>In ascensione Dni.
                        P(rimum quidem sermonem feci)</title>, im Bogen Vierpass, das im Fünfblatt endende
                        Binnenmotiv entwächst dem rechten Band des Schaftes, p. <locus from="143">143</locus> (128) <title>Dom. post ascensam Dni. Estote prudentes</title>;
                     </note>
                     </msItem>
                     <msItem><note><locus from="145" to="205">p. 145–205</locus>
                        (Pfingsten und Sonntage nach Pfingsten 130–202), p. <locus from="145">145</locus> (130) <title>In vigilia Pentecostes. Cum Apollo (und VII Lesungen
                        mit Canticum)</title>, p. <locus from="146">146</locus> (131) <title>Dom. sca. Pentecosten
                        C(um complerentur dies Pentecostes)</title>, Buchstabenkörper mit drei Schnallen,
                        bei der mittleren entwächst das Binnenmotiv mit Blättern und Sporangien, p.
                           <locus from="154">154</locus> (140) <title>Dom. I. p. oct. Pc. D(eus caritas
                        est)</title>, Lösen des inneren Bandes im Schaft zum vegetabilen Binnenmotiv mit
                        Blattenden und Sporangien, p. <locus from="205">205</locus> (201) <title>Dom.
                        XXIIII (p. Pent.). Non cessamus pro vobis orantes</title>, p. <locus from="205">205</locus> (202) <title>Fer. III. Nolo enim vos ignorare</title>;</note>
                     </msItem>
                     <msItem>
                        <note>p. <locus from="206" to="219">206–219</locus> (Advent 203–219), p. <locus from="206" to="207">206–207</locus> <title>Incipiunt lectiones de Adventu Dni. Dom. V. ante natale
                        Dni. Ecce dies venient</title>, p. <locus from="219">219</locus> (219) <title>Dom. proxima
                        ante nat. Dni. Gaudete in Dno. semper</title>;</note>
                     </msItem> 
                     <msItem><note>p. <locus from="219" to="247">219–247</locus> Comes für das Proprium de sanctis, Apostelfeste zumeist
                        mit vollem Text, p. <locus from="219">219</locus> <title>I(ncipit adbreviatio
                        lectionum libri comitis)</title>, 9-zeilige, über den unteren Rand gezogene Initiale
                        mit Achterschlaufen an Stelle des Mittelknotens, Füllung gefiederte
                        Blattreihen, oben in den Schaft beißender Vogelkopf, <title>In natale sci. Stephani
                        et Johannis atque Innocentum scriptum in suo loco</title> (nämlich Nr. 9–11, p.
                        7–9). <title>In nat. sci. Silvestri Lec. Ecce sacerdos</title>,
                     p. <locus from="236">236</locus> (272) <title>In nat. sci. Laurentii Q(ui parce seminat parce
                     metet)</title>, Buchstabenkörper innen gefiedert, spärliches Binnenmotiv,
                     p. <locus from="237">237</locus> (277) <title>In assumptione sce. Mariae I(n omnibus
                     requiem quaesivi)</title>, p. <locus from="238">238</locus> (284) <title>De nativitate sce.
                     Mariae D(ns. possedit me)</title>,
                     p. <locus from="240">240</locus> (295) <title>In
                        dedicatione basilice sci. Michahelis archangeli S(ignificavit Ds. que
                        oportet fieri)</title>, Lösen und Kreuzen der Bänder in der Mitte und Auffächern zu
                        Blättern als Binnenmotive, p. <locus from="242">242</locus> (299) <title>In vigilia
                     s. Galli. Iustus cor suum trad. RQ. in nat. unius mart. sive confess.</title>,
                     p. <locus from="242">242</locus> (300) <title>In nat. s. Galli. Dilectus Deo. RQ.
                     in nat. unius mart. sive conf.</title>, p. <locus from="244">244</locus> (305) <title>In
                        festivitate omnium scorum. V(idi angelum descendentem)</title>, unverzierter
                        Buchstabenkörper, als Binnenmotiv reiche Blattstaude, p. <locus from="246">246</locus> (310) <title>In vig. s. Otmari. Iustus cor suum. RQ. in nat. unius
                     mart.</title>, p. <locus from="246">246</locus> (311) <title>In nat. s. Otmari. Iustum
                     deduxit. RQ. in nat. unius mart.</title>, p. <locus from="247">247</locus> (318) <title>In
                     nat. sci. Andreae apli. C(orde creditur ad iustitiam)</title>, Sporangien;</note></msItem>
                     
                     
                        <msItem><note>p. <locus from="248" to="252">248–252</locus> (Wochentagsmessen 319–327), p. <locus from="248">248</locus> (319) <title>Die Dom. de sca. Trinitate. Gaudete,
                        perfecti estote</title>, p. <locus from="252">252</locus> (327) <title>De sca. Maria.
                        F(ortitudo et decor indumentum eius)</title>;</note>
                        </msItem>
                     <msItem><note>p. <locus from="253" to="283">253–283</locus> (Commune sanctorum 328–365), p. <locus from="253">253</locus> (328) <title>In vigilia omnium aplorum. B(eatus vir qui inventus
                        est sine macula)</title>, 9-zeilige Initiale mit Treppenmuster und Vierpass im
                        Schaft sowie Vierpässen in den Bogen, schwebendes Binnenmotiv einer Ranke,
                        die in einem Dreiblatt endet, Schnallen, p. <locus from="254">254</locus>
                        (329) <title>In nat. omnium aplorum I(am non estis hospites)</title>, Rosette in der Mitte
                        des Schaftes, p. <locus from="257">257</locus> (332) <title>In vigilia unius
                        sacerdotis T(estificor coram Deo)</title>, unten am Schaft ansetzendes symmetrisches
                        Binnenmotiv mit verschiedenen Blattformen, p. <locus from="258">258</locus>
                        (333) <title>In natale unius sacerdotis E(cce sacerdos magnus)</title>, einfache Rosetten
                        als Binnenmotive, p. <locus from="262">262</locus> (338) <title>In vigil. unius
                        mar. sive confessoris I(ustus cor suum)</title>, Treppenmuster im Schaft, p. <locus from="263">263</locus> (339) <title>In nat. unius mar. sive confess. b(eatus vir
                        qui in sapientia sua morabitur)</title>, unziales offenes b mit Blatt- und
                        Rankenenden, p. <locus from="271">271</locus> (349) <title>In vigil. plurimorum
                        sanctorum L(ingua sapientium ornat scientiam)</title>, Sporangien, p. <locus from="274">274</locus> (353) <title>In nat. plurimor. martyr. I(ustorum anime in
                        manu Dei sunt)</title>, im Mitteloval Vierpass, p. <locus from="279">279</locus>
                        (359) <title>In natale virginum S(apientia laudabit animam suam)</title>, in der Mitte ein
                        Kreis mit Mittelpunkt, als Binnenmotive einlinige Ranken mit Dolden;</note>
                     </msItem>
                     <msItem><note>p. <locus from="284" to="287">284–287</locus>(Kirchweihe 366–367), p. <locus from="284">284</locus> (366) <title>In dedicatione ecclesiae. Vidi civitatem</title>, p.
                           <locus from="284">284</locus> (367) (Unde Supra) <title>Venit angelus et locutus
                           est mecum</title>;</note>
                     </msItem>
                     <msItem><note>p. <locus from="287" to="302">287–302</locus> (Votivmessen
                        368–393), p. <locus from="287">287</locus> (368) <title>In ordinatione diaconi.
                        Diaconos constitue pudicos</title>, p. <locus from="302">302</locus> (393) (<title>Pro
                        infirmis) Item lec. Egrotavit Ezechias. RQ. fer. V. in lma</title>;</note>
                     </msItem>
                     <msItem><note>p. <locus from="302" to="304">302–304</locus> (Totenmessen 394–398) p. <locus from="302">302</locus> (394) <title>In vigil. defunct. Vir fortissimus Iuda
                        collatione facta</title>, p. <locus from="304">304</locus> (398) (Unde supra) <title>Audivi
                        vocem de caelo</title>,</note>
                     </msItem> 
                     <msItem><note>p. <locus from="305" to="306">305–306</locus>
                        (ursprünglicher Nachtrag) <title>In natale sci. Mathiae apli. Lectio actuum
                        apostolorum. Surgens Petrus in medio fratrum</title>,</note>
                     </msItem>
                     <msItem><note>p. <locus from="307" to="309">307–309</locus> Strophen I–III aus dem Hohelied (Anfang zerstört) endet:
                        <title>Vinea mea coram me est mille tui pacifici et ducenti his qui custodiunt
                           fructus eius</title>, p. <locus from="309">309</locus> Notiz von <persName role="librarian" key="pnd_124684149">Heinrich von
                        Ligerz</persName>, dass der Band <date>1350</date> ins Kloster <placeName>Fischingen</placeName> ausgeliehen worden sei
                        (vgl. die Transkription bei <bibl><hi rend="small-caps">Meier</hi> 1896)</bibl>,</note>
                     </msItem>
                     <msItem><note>p. <locus from="310" to="311">310–311</locus> Nachsatzblatt, ehem. auf dem
                        Rückdeckel aufgeklebt. Im Gegensatz zu den <ref type="altMs">Prachtepistolaren Morgan 91</ref> (Nr.
                        100) und <ref type="mss" cRef="bge-lat0037a">Genf 37a</ref> (Nr. 111)
                        handelt es sich hier um eine mit relativ wenigen Initialen in Minium
                        ausgezeichnete Hs., die jedoch wie das Evangelistar <ref type="mss" cRef="csg-0053">Sang. 53</ref> (Nr. 108) die Liturgie des gesamten
                        Kirchenjahres mit getrennten Proprien erfasst. Dadurch ist diese Hs. das
                        vollständigste und einzig erhaltene spätkarolingische St. Galler Exemplar
                        seines Typus. Dass es für <placeName>St. Gallen</placeName> selbst hergestellt wurde, legt die
                        Liturgie für die hll. Gallus und Otmar im Proprium de sanctis (p. <locus from="242">242</locus> und <locus from="246">246</locus>) nahe. In der
                        Schrift und Initialornamentik steht Eins. 40(481) den Spätwerken aus der
                        Zeit Abt-<persName role="abbot">Bischofs Salomo III.</persName> (<date>890–920</date>)
                        nahe, zu denen ich <ref type="altMs">London Add. 21170 (Nr. 128)</ref> zähle. Der gesamte
                        Formenschatz geht auch in diesem Falle noch auf den Folchart-<ref type="mss" cRef="csg-0023">Psalter</ref> (Nr. 97) zurück. Den entscheidenden
                        Fortschritt in der Stilentwicklung mag jedoch die Gegenüberstellung etwa des
                        I(n Dno. confido) p. 43 Ps 9 im Folchart-Psalter mit I(n principio creavit)
                        <locus from="98">p. 98</locus> in Eins. 40(481) verbildlichen. Dieses erkannte schon Ernest T. <hi rend="small-caps">De Wald</hi>, der die Hs. im Zusammenhang mit seiner
                        Publikation zur Einsiedler ottonischen Buchmalerei (<bibl>The Art of the
                        Scriptorium of Einsiedeln, in: Art Bulletin VII, 1924–1925, S. 79–90; VIII,
                        1925, S. 112–117)</bibl> mit dem Folchart-<ref type="mss" cRef="csg-0023">Psalter</ref> (Nr. 97) und der Wolfenbütteler Viten-Hs. (Nr. 127) in
                        Verbindung brachte (vgl. <hi rend="small-caps">De Wald</hi> 1926).</note>
                     </msItem>
                        </msItem>
                  
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc material="perg">
                        <extent>
                           <measure type="pagesCount" n="384">309 (314) pp. (p. 6 und 22 sind
                              dreimal, p. 148 ist zweimal gezählt)</measure>
                           <measure type="pageDimensions" n="26 x 19 cm">26 × 19 cm (am unteren Rand
                              beschnitten)</measure>
                        </extent>
                        <collation>
                           <term>Quaternionen</term>
                        </collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout columns="1" writtenLines="25">
                           <p>Schriftspiegel: <measure type="written">18,7 × 14,7 cm</measure>,
                              einspaltig zu 20 Zeilen.</p>
                        </layout>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <handNote>mehrere Schreiber (A = <locus from="3" to="304">p. 3–304</locus>, B = <locus from="305" to="306">p. 305–306</locus>, C = <locus from="307" to="309">p. 307–309</locus> – Hoffmann), jedoch wohl ein Illuminator. Titel und
                        Lektionsdaten in Rustica mit Minium, Praeambeln mit Minium-Majuskeln,
                        nachfolgende Zeile in Rustica mit Tinte, Initialen zu einigen Festen in
                        Minium, nachfolgende Zeilen in Uncialis und Rustica mit Minium und Tinte, p.
                           <locus from="2">2</locus> und <locus from="3">3</locus> Titel- und
                        Initialzierseite in Capitalis und Uncialis, abwechselnd in Minium und
                        Schwarz. Anfänge der meisten Lesungen mit Majuskeln in Minium.</handNote>
                  </handDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <provenance>Die Hs. kam wahrscheinlich zusammen mit dem Evangeliar <ref type="mss" cRef="sbe-0017">Cod. 17(405)</ref> (Nr. 106) als Gründungsgeschenk des
                     Klosters St. Gallen nach <placeName>Einsiedeln</placeName>.</provenance>
               </history>
               <additional>
                  <adminInfo>
                     <recordHist>
                        <source>
                           <bibl><persName>Euw Anton von</persName>, Die St. Galler Buchkunst vom 8. bis zum Ende des
                              11. Jahrhunderts, Band I: Textband, St. Gallen <date>2008</date> (Monasterium Sancti Galli, Bd. 3), S. 468-470.</bibl>
                        </source>
                     </recordHist>
                  </adminInfo>
                  <listBibl>
                     <bibl>
                        <abbr><hi rend="small-caps">Rahn</hi>, Geschichte der bildenden Künste in der
                        Schweiz</abbr>, S. 300, Anm.</bibl>
                     <bibl>
                        Gabriel <hi rend="small-caps">Meier</hi>, Heinrich von Ligerz, Bibliothekar
                        von Einsiedeln im 14. Jahrhundert, in: XVII. Beiheft zum Centralblatt für
                        Bibliothekswesen, Leipzig 1896, S. 44 f.</bibl>
                     <bibl>
                        Gabriel <hi rend="small-caps">Meier</hi>, Catalogus Codicum Manu Scriptorum
                        qui in Bibliothecae Monasterii Einsidlensis O.S.B. ­ servantur. Tomus I,
                        Leipzig 1899, Nr. 40, S. 29.</bibl>
                     <bibl>
                        Ernest T. <hi rend="small-caps">De Wald</hi>, A St. Gall Manuscript at
                        Einsiedeln, in: Festschrift zum sechzigsten Geburtstag von Paul Clemen 31.
                        Oktober 1926, hrsg. von Wilhelm Worringer, Heribert Reiners und Leopold
                        Seligmann, Düsseldorf 1926, S. 273–276, Abb. 1, 3, 6–8.</bibl>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">von Euw</hi>, in: Kloster St. Gallen, S. 189.</bibl> 
                      <bibl>Derselbe, Eine illuminierte St. Galler Handschrift mit Kriegsliteratur,
                        Leiden Perizoni Fol. 17, in: Die Abtei St. Gallen und Polen. Materialien des
                        Internationalen Symposiums vom 19. November 1999, hrsg. von Werner <hi rend="small-caps">Vogler</hi>
                        und Jerzy <hi rend="small-caps">Wyrozumski</hi>, Krakau 2001, S. 87–114, bes. S. 94, Abb. 3–5.</bibl>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">von Euw</hi>, Vom Manuskript zum Buchdruck. Bedeutung
                        und Wanderung eines Buches im Lauf der Jahrhunderte. Leiden, Periz. Fol. 17
                        und der Kölner Vegetiusdruck von 1580, in: Jahrbuch des Kölnischen
                        Geschichtsvereins 72, 2001, S. 113–142, bes. S. 116, Abb. 2.</bibl>
                     <bibl>
                        <abbr><hi rend="small-caps">Hoffmann</hi>, Schreibschulen des 10. und 11.
                        Jahrhunderts</abbr>, S. 48, 59, 63, 68, 253, Abb. 24a.</bibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <!--revisionDesc>
	<change who="Marina" date="14.01.2013"></change>
</revisionDesc--></teiHeader>
   <text>
      <body>
         <p/>
      </body>
   </text>
</TEI>