<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_csg-0470_Scarpatetti"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/csg/0470/Scarpatetti">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title>Lateinisches Stundenbuch (Horae de B.M.V. ad usum romanum) und Obituar
				</title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Brigitte Roux</persName>
						<date when="2019-04-29">29.04.2019</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
				<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
			</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<bibl>PDF vorhanden</bibl>
				<msDesc xml:id="csg-0470_Scarpatetti" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>St. Gallen</settlement>
						<repository>Stiftsbibliothek</repository>
						<idno>Cod. Sang. 470</idno>
						<altIdentifier type="former">
							<idno>D. n. 462 p. A.</idno>
						</altIdentifier>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title>Lateinisches Stundenbuch (Horae de B.M.V.ad usum romanum) und Obituar</title>
						<origDate notBefore="1400" notAfter="1449">15./1 Jh.
						</origDate>
					</head>
					<msContents>
						<msItem>
							<locus from="1" to="191">1-191</locus>
							<title>Horae canonicae et obituarium</title>
							<msItem>
								<locus from="1" to="23">1-23</locus>
								<title>[Calendarium.] </title><lb/>
								<note>Nur mit sehr wenigen eingetragenen Heiligen und Festen, vielleicht mit etwas Vorzug für weibliche Heilige, vgl. im Jan. Agnes, die nordbrabantische Äbtissin Aldegundis, im Feb. Brigitta und Juliana, im März Gertrud, im April Sophie, im Mai Petronilla; auf flämisch-brabantische Herkunft verweist besonders am 1. Juli <hi rend="italic">Rommoldus</hi>, der (rein legendäre) hl. Rumoldus/Rombaldus von Mecheln, ferner Lambert. Am Schluss notiert (<locus from="23">24[23]</locus>) die im ganzen Band vorkommende Hand des Glossators des <date>17.</date>Jhs. <quote>Tu supplex ora, tu protege <unclear>vmquam</unclear> labora</quote>.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="24" to="29">24-29</locus>
								<title>Officium sanctae crucis.</title>
								<incipit rend="dots-after">Domine labia mea
								<note>, dann Reimoffizium</note>
								Patris sapiencia ueritas diuina</incipit>
								<explicit><supplied>Recommendatio.</supplied> Has horas canonicas cum deuocione <gap reason="sampling"/> consors sim corone Amen. </explicit><lb/>
								<note><abbr>AH</abbr> 30, p. 32-35, mit reichem Beleg; die Miniatur des Schweisstuchs Christi in den Händen Veronikas, eingangs im Buchstaben D.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="30" to="32">30-32</locus>
								<rubric>Initium ewangelii secundum Johannem.</rubric>
								<incipit>In principio</incipit>
								<explicit>deleantur nostra delicta amen.</explicit>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="33" to="36">33-36</locus>
								<title>Orationes ad sanctas Barbaram, Margaretam et Annam</title>
								<msItem>
									<locus from="33">33</locus>
									<incipit rend="dots-after">Amica sed pudica sancta dei barbara roga christum</incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="34">34</locus>
									<incipit rend="dots-after">Sancta margareta uirgo et martir christum <sic>clita</sic> funde preces</incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="36">36</locus>
									<incipit rend="dots-after">Ave parens matris christi anna ferens mundo tristi pacem</incipit>
									<note>, nicht in Rep. Hymn. und <abbr>AH</abbr></note>
								</msItem>
								</msItem>
							<msItem>
									<locus from="37">37</locus>
									<note>leer.</note>
								</msItem>
							
							<msItem>
								<locus from="38" to="45">38-45</locus>
								<title>Hore de sancto spiritu.</title>
								<incipit>Domine labia mea</incipit>
								<explicit>Emitte spiritum tuum <gap reason="sampling"/> Deo gracias. </explicit><lb/>
								<note>Reimoffizium. <quote>Nobis sancti spiritus gratia sit data</quote> .. ., <abbr>AH</abbr> 30, p.15-17. Im Zusammenhang mit der (<locus from="46">46</locus>) folgenden Marienantiphon notiert (<locus from="45">45</locus> unten) eine Hand des <date>17.</date> Jhs. <quote>Jst s&#255; voller gnad so kan s&#255; vnß gnad mitthailen</quote>.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="46" to="47">46-47</locus>
								<title>Antiphona ad B.M.V. </title>
								<incipit rend="dots-after">Salve regina</incipit><lb/>
								<note>mit Oratio. Vom Glossator p. <locus from="46">46</locus> und <locus from="48">48</locus> annotiert mit Erklärungen.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="49" to="50">49-50</locus>
								<note>Nachtrag des Glossators in etwas kalligraphischer Cancellaresca: [<persName role="commentator" key="pnd_1089646941">Ignatius Zanler</persName></note> <title>Disticha exhortationis ad alumnos de studiis.</title><note>]</note>
								<incipit>Disticha quaedam ad uitam pie et honeste instituendam. Haec documenta suis Ignatius cedit aLumnis &#47; Vt methodo parva commoda magna ferant </incipit>
								<explicit>Fac matutino uespertinoque reuoLuas &#47; Haec studia et lectum dum petis adde preces.</explicit>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="51">51</locus>
								<note>Von derselben Hand eine Regula benedicendi Christi et Mariae.<lb/>
									Als Autor könnte gemäss dem Namen Ignatius und der Schriftdatierung in Frage kommen der St. Galler Konventuale <persName role="author" key="pnd_1089646941">P. Ignaz (Jakob) Zanler</persName> von <placeName>Geiserswald</placeName> (<date>1608-1653</date>), ab <date>1634</date> Lektor der Theologie im Stift, ab <date>1639</date> in St. Johann, nach Studien <date>1640</date> in <placeName>Ingolstadt</placeName> auch in <placeName>Rorschach</placeName>. <bibl><hi rend="small-caps">Henggeler</hi>, Professbuch (1929), p. 300 f., Nr. 265.</bibl></note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="52" to="131">52-131</locus>
								<title>Horae B.M. V. [ad usum romanum].</title>
								<incipit>Domine labia mea</incipit>
								<explicit>Deo gracias.</explicit>
								<msItem>
									<locus from="38">38</locus>
									<note>[Ad primam.] Lectiones. </note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="63">64</locus>
									<note>I</note>
									<incipit rend="dots-after">In omnibus requiem quesiui et in hereditate domini morabor</incipit>
									<note>, II <quote>et sic in syon firmata sum</quote>..., III <quote>Quasi cedrus exaltata</quote>...,</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="71">71</locus>
									<rubric>Ad Laudes.</rubric> 
									<note>Mit dem Hymnus</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="85">85</locus>
									<incipit rend="dots-after">Gloriosa domina excelsa super sydera </incipit>
									<note>, so nicht in AH und Rep. Hymn.,</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="91">91</locus>
									<rubric>Ad Primam</rubric>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="98">98</locus>
									<rubric>Tertiam</rubric>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="103">103</locus>
									<rubric>Sextam</rubric>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="108">108</locus>
									<rubric>Nonam</rubric>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="114">114</locus>
									<rubric>Vesperas</rubric>
									<note>, mit</note>
									<msItem>
										<locus from="121">121</locus>
										<rubric>Hymnus</rubric> 
										<incipit>Ave maris stella</incipit>
										<note>, <abbr>AH</abbr> 2, p. 39 f.,</note> 
										
									</msItem>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="126">126</locus>
									<note>Completorium.</note>
								</msItem>
								<note>Vom Glossator div. marginale Verweise mit Folien-Angaben, wohl einer anderen Hs.</note>
								<bibl>Victor <hi rend="small-caps">Leroquais</hi>, Les livres d'heures: Manuscrits de la Bibliothèque nationale, Bd.1, Paris 1927, p. XXXV-XXXIX.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="132" to="153">132-163</locus>
								<title>Septem psalmi penitenciales. </title>
								<incipit>Domine ne in furore tuo</incipit>
								<explicit>ego seruus tuus sum.</explicit><lb/>
								<note>Durch die obige Hand (<locus from="146">146</locus>) ... <quote>Populum <supplied>korr. in: <hi rend="italic">Poculum</hi></supplied> meum cum fletu miscebam <gap reason="sampling"/> </quote></note>
							
							<msItem>
								<locus from="153" to="160">153-160</locus>
								<title>Litania.</title>
								<note>Der Heiligenkanon minimal knapp, ohne die lokalen Heiligen des obigen Kalendars. Der Glossator annotiert am Schluss (<locus from="160">160</locus>) das bekannte Buchstabenquadrat Sator Arepo</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="161" to="162">161-162</locus>
								<note>über Hilfe an den armen Seelen im Fegfeuer</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="162">162</locus>
								<note>aus <persName role="author" key="pnd_118504843">Athanasius</persName>, Qu. 34, über die <title>Cura pro mortuis</title></note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="163">163</locus>
								<note>die Bestattungsminiatur (s.o.).</note>
							</msItem>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="164" to="191">164-191</locus>
								<title>Vigilie mortuorum.</title>
								<incipit>Dilexi quoniam exaudi</incipit>
								<explicit>requiescant in pace amen.</explicit>
								<msItem>
									<locus from="179">179</locus>
									<rubric>Lectio I.</rubric>
									<incipit rend="dots-after">Parce michi domine nichil enim sunt dies mei </incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="180">180</locus>
									<rubric>II.</rubric>
									<incipit rend="dots-after">Tedet animam meam uite mee dimittam aduersum me eloquium meum</incipit>
								</msItem>
									<msItem>
										<rubric>III.</rubric>
										<incipit>Manus tue domine fecerunt me t plasmauerunt me<gap reason="sampling"/></incipit>
									</msItem>
								</msItem>
									</msItem>
						<msItem>
										<msItem>
											<locus from="191">191</locus> 
											<note>Von einem weiteren Glossator oder vom Hauptglossator mit veränderter, schnörkelreicherer Schrift eine Oratio</note> 
									<incipit>In die obitus defuncti. Absolue quaesumus domine animam</incipit>
									<explicit>pietatis asperge. Per dominum.</explicit><lb/>
									<note>Wiederum mit Folio-Verweisen des Glossators. </note>
										</msItem>
									
							
							<msItem>
								<locus from="192" to="193">192-193</locus>
								<note>und der grosse papierene Nachsatz (<locus from="194" to="247">194-247</locus>) leer.</note>
							</msItem>
						</msItem>
					</msContents>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="perg">
								<support>Pergament. Festes, sorgfältig ausgewähltes Pergament guter Qualität. </support>
								<extent>
									<measure type="pagesCount">A-H+I+247 Seiten</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="14.5 x 10.5 cm">14,5 x 10,5</measure>
								</extent>
								<foliation>Im <date>18.</date> Jh. mit Tinte das Kalendar 1-25 paginiert, links begonnen, anschliessend der Offiziumsteil, d.h. der ganze pergamentene Rest des Bandes, foliiert 1-84; neue Paginierung ab p. 26, inkl. des grossen, aber leeren papierenen Nachsatzes p. 194-247; wegen der links liegenden p. 1 im ganzen Band die geraden Seiten rechts. </foliation>
								<collation><term>Quaternionen</term>, ausser III I/<locus from="1" to="11">1-11</locus>, II[+ 1?]<locus from="14" to="23">14-23</locus>, ev. das erste Blatt vorne zugefügt, Blatt p. <locus from="12" to="13">12/13</locus> unklare Pertinenz, IV[-1]<locus from="24" to="37">24-37</locus>, IV[-1]<locus from="38" to="51">38-51</locus>, vor p. <locus from="24">24</locus> und <locus from="38">38</locus> das erste Blatt herausgeschnitten, III[+ 1]<locus from="180" to="193">180-193</locus>, vermutlich das Blatt p. <locus from="180" to="181">180/181</locus> vorne angefügt.
								</collation>
							</supportDesc>
							<layoutDesc>
								<layout columns="1" writtenLines="16">Einspaltig <measure type="written">8,5 x 6</measure>, 16 Z., Linierung nach gotischer Manier mit feinster roter Tinte. 
								</layout>
							</layoutDesc>
						</objectDesc>
						<handDesc>
							<handNote script="textura">
								<p>Das Stundenbuch ist von einer Schreiberwerkstätte nach den Regeln der Kunst sehr stilsicher hergestellt. Gotische, nach burgundischer Art leicht hochgezogene Textura des <date>15./1</date> Jhs. einer stilkundigen und qualifizierten, aber nicht sehr interessiert arbeitenden Hand; leicht fliessende Wechsel von Rundung und Brechung an den untern Schaftenden. 
								</p>
							</handNote>
						</handDesc>
						<decoDesc>
							<decoNote>Illuminierung von professionellem Atelier; Miniatur im Buchstaben D zu Beginn des Hl.-Kreuz-Offiziums p. <locus from="24">24</locus> mit der auf einer Wiese stehenden, das Schweisstuch Christi haltenden Veronika, jedoch ist das Antlitz Christi durch Übermalung nahezu zerstört; in der mit Blattwerk und Walderdbeeren ausgestatteten Bord. oben rechts ein Männertorso im Goldwams, Schalmeien spielend, mit Löwen- unterkörper, Schwanz gegabelt, in die Höhe und abwärts in die Ranke übergehend.
							</decoNote>
							<decoNote>Die einzige ganzseitige Miniatur figuriert vor der Totenvigil p. <locus from="163">163</locus>, mit tonsuriertem Mönch samt Mitbruder im Hintergrund und Akoluthen, der dominierende Mönch in Bildmitte mit roter Cappa, ev. der hl. Dominikus an einem Sarg und schwarzgekleidete Mönche oder Trauernde, im Freien vor einer Kirche;</decoNote>
							<decoNote>des weiteren hübsche, sorgfältig und routiniert hergestellte Fleuronnee-Init. in Blattgold oder bei grösserem Format mit Deckfarben auf Blattgoldgrund.</decoNote> 
							<decoNote>Reiche, blattgoldversehene Zierseiten mit Init. und Bord. orn. samt Zierleisten nach klassischer Art der Livres d'Heures p. <locus from="24">24</locus>, <locus from="38">38</locus>, hier auch fig., Löwe mit goldener Mähne, p. <locus from="52">52</locus>, als fig. Zutat hier ein Hahn, p. <locus from="132">132</locus>, mit kleinem Fasan, p. <locus from="164">164</locus>, hier auch fig., mit einem auf Wiese lagernden Hirsch, mit Bord., aber seitlich-vertikale Bord. p. <locus from="71">71</locus>, <locus from="91">91</locus>, <locus from="98">98</locus>, <locus from="103">103</locus>, <locus from="108">108</locus>, <locus from="114">114</locus>, <locus from="126">126</locus>; </decoNote>
							<decoNote>viele kleinere Init. orn. mit Blattgold passim.</decoNote>
						</decoDesc>
						<bindingDesc>
							<binding notBefore="1500" notAfter="1599">
								<p><locus from="Vorderseite">Einband</locus> vielleicht zeitgenössisch, spätestens wohl <date>16.</date> Jh., ehern. dunkelbraunes Leder auf Holz, spätgotische Rankenprägung, Streicheisenlinien, zwei feine Schliessen HDK-VDK, von der oberen die Hälfte des Schliessbügels noch vorhanden. Das Papier des Vorsatzes und des grossen Nachsatzes p. <locus from="194" to="247">194-247</locus> trägt kein Wasserzeichen, Datierung schwierig, wohl bei einer Neubindung und ev. teilweisen Restaurierung der Lagenheft-Bindung im <date>18.</date> Jh. zugefügt. Falls inhaltliche Ergänzungen beabsichigt, wäre Neubindung auch im <date>17.</date>Jh . möglich.
								</p>
							</binding>
						</bindingDesc>
						</physDesc>
					<history>
						<origin><p>Herstellung wohl als Auftragswerk in einem weltlichen Scriptorium in <placeName>Brabant</placeName> oder <placeName>Nordostfrankreich</placeName>, s.u. Kalendar.  
							</p></origin>
						<provenance><p>Dann vermutlich ab <date>16.</date> Jh. in ostalemannischem, ev. st. gallischem Besitz, vgl. die Mundart der deutschen Marginalie in späterer humanistischer Kursive p. <locus from="45">45</locus> (s. u.), vielleicht vom Konventualen <persName role="former_possessor" key="pnd_1089646941">P. Ignatius Zanler</persName> (s. u. zu p. <locus from="49">49f</locus>.).</p></provenance>
						<acquisition>Kein Besitzeintrag, kein Stempel D.B.; p. <locus from="V8">H</locus> Hinweis von <persName role="librarian" key="pnd_116353740">I.v.A.</persName> auf die teilweise Zerstörung der Veronika-Miniatur p. <locus from="24">24</locus>. In StiBSG spätestens seit Mitte <date>18. Jh.</date>, wegen alter Signatur D. n. 462 <locus from="V1">p. A</locus>.
						</acquisition>
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl><persName>Scarpatetti Beat Matthias von</persName>, Die Handschriften der Stiftsbibliothek St. Gallen, Bd. 2: Abt. III/2: Codices 450-546: Liturgica, Libri precum, deutsche Gebetbücher, Spiritualia, Musikhandschriften, 9.-16. Jahrhundert, Wiesbaden <date>2008</date>, S. 63-66.</bibl>
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
					</additional>
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
