<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
     xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
     xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
     xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
     xml:lang="deu"
     xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/sbs/min0008"
     version="5.1"
     xml:id="eCod_sbs-min0008">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>Evangeliar</title>
         </titleStmt>
         <editionStmt>
            <edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
            <respStmt>
               <resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Maria Widmer</persName>
                  <date when="2011-01-12">12.01.2011</date>
               </resp>
               <name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
            </respStmt>
         </editionStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
            <availability status="restricted" n="copyright">
               <licence>
                  <p>Mit freundlicher Genehmigung des <orgName>Urs Graf Verlag, Dietikon</orgName>. Das Copyright an der Handschriftenbeschreibung liegt beim Verlag.</p>
               </licence>
            </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <bibl>PDF vorhanden</bibl>
            <msDesc xml:id="sbs-min0008" xml:lang="deu">
               <msIdentifier>
                  <settlement>Schaffhausen</settlement>
                  <repository>Ministerialbibliothek</repository>
                  <idno>Min. 8</idno>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title>Evangeliar</title>
                  <origPlace>Halberstadt (?)</origPlace>
                  <origDate notBefore="0900" notAfter="0999">10. Jahrhundert</origDate>
               </head>
               <msContents>
                  <msItem>
                     <note><locus from="V1" to="V2">Ir-v</locus> leer.</note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="1r" to="4r">1r-4r</locus>
                     <title>Praefationes.</title><note><locus from="1r">1r</locus>
                     </note>
                     <rubric>Incipit epistula beati Hieronimi ad Damasum papam</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Beatissimo papae <gap reason="sampling"></gap>
                     Novum opus</incipit>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Stegmüller</hi> <abbr>RB</abbr> 595</bibl>
                     <msItem>
                           <locus from="2v">2v</locus>
                     <rubric>Incipit prologus iiii evangeliorum</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Plures fuisse</incipit>
                     <note><bibl><abbr>RB</abbr> 596 </bibl>
                        (Expl. <locus from="4r">4r</locus></note>
                        <explicit>vivis canendas</explicit><note>).</note>
                     </msItem>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="4r">4r</locus>
                     <note>Rezept gegen Fieber, s. o.</note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="4r">4r</locus>
                     <title>Prozessionsritus für Mariae Lichtmess.</title>
                     <note>Von einer wenig späteren Hand.</note>
                     <rubric>Antiphona</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Lumen ad revelationem gencium et gloriam plebis tue</incipit>
                     <msItem>
                        <rubric>Responsorium</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Adorna thalamum tuum Syon et suscipe regem Christum</incipit>
                     <note>mit Orationen.</note>
                     </msItem>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="4v">4v</locus>
                     <title>Praefatio.</title>
                     <rubric>Item prologus eiusdem</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Mattheus ex Iudaea</incipit>
                     <bibl><abbr>RB</abbr> 590.</bibl>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="5r" to="5v">5r-v</locus>
                     <title>Benedictio candelarum.</title>
                     <note>Von einer Hand des <date>12. Jhs.</date></note>
                     <incipit>
                        <supplied><hi rend="italic">E</hi></supplied>rudi quaesumus plebem tuam et que extrinsecus annua tribuis</incipit>
                     <explicit>clementer perfrui. Per.</explicit>
                     <bibl> <hi rend="small-caps">Franz</hi>, Benediktionen Bd. 1, S. 445-448, in der Reihenfolge: A I,2, A II,2, A I,1, A II,3 - A II,6.</bibl>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="6r" to="13v">6r-13v</locus>
                     <title>Canones evangeliorum.</title>
                     <note>Can. I - Can. X. Ähnlich der grösseren lateinischen Kanonfolge nach <bibl>C. <hi rend="small-caps">Nordenfalk</hi>, Die spätantiken Kanontafeln, Göteborg 1938</bibl>, Beilage C; entspricht aber keiner der dort verzeichneten Kanontafeln.</note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="14r" to="14v">14r-v</locus>
                     <note>leer.</note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="15r" to="61v">15r-61v</locus>
                     <title>Evangelium secundum Matthaeum.</title>
                     <note>Capitula 1-29:</note>
                     <rubric>Incipiunt capitula</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">I. Nativitas Christi</incipit>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Wordsworth/White</hi>, S. 18-38, Redaktion BHΘJT. </bibl>
                        <msItem>
                           <locus from="16v" to="17r">16v-17r</locus>
                        <note><term>Federprobe</term>n, sonst leer.</note>
                        </msItem> 
                     <msItem>
                        <locus from="17v">17v</locus> 
                        <note>Evangelistenbild.</note>
                     </msItem> 
                     <msItem>
                        <locus from="18r">18r</locus> 
                        <note>Text:</note>
                     <rubric>Incipit evangelium secundum Matheum</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit>Liber generacionis</incipit>
                     <explicit>
                        <locus from="60v">60v</locus> consummationem saeculi. Amen.</explicit>
                     </msItem>
                        <msItem>
                           <locus from="61r">61r</locus>
                           <note>Lesereintrag, s. o., sonst leer.</note>
                        </msItem> 
                     <msItem><locus from="61v">61v</locus>
                     <finalRubric>Explicit evangelium secundum Mattheum</finalRubric>
                     <note>. An den linken Rändern Zählung der Capitula 1-29 und eusebianische Kapitel- und Kanonesziffern.</note>
                     </msItem>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="61v" to="91r">61v-91r</locus>
                     <title>Evangelium secundum Marcum.</title>
                     <note>Prolog: </note>
                     <incipit rend="dots-after">Marcus Evangelista</incipit>
                     <bibl><abbr>RB</abbr> 607.</bibl>
                        <msItem>
                           <locus from="62r">62r</locus>
                           <note>Capitula 1-13:</note>
                     <rubric>Incipiunt capitula</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">De Iohanne baptista</incipit>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Wordsworth/White</hi>, S. 174-186, Redaktion JOX.</bibl>
                        </msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="63v">63v</locus> 
                        <note>Evangelistenbild.</note>
                     </msItem> 
                     <msItem>
                        <locus from="64r">64r</locus>
                        <note>Text:</note> 
                     <incipit>Inicium eva<supplied><hi rend="italic">n</hi></supplied>gelii Iesu Christi</incipit>
                     <explicit>sequentibus signis.</explicit>
                     <finalRubric>Explicit evangelium secundum Marcum</finalRubric>
                     <note>. An den linken Rändern Zählung der Capitula 1-13 und eusebianische Kapitel- und Kanonesziffern.</note>
                     </msItem>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="91v" to="141v">91v-141v</locus>
                     <title>Evangelium secundum Lucam.</title>
                     <note>Prolog:</note>
                     <rubric>Incipit argumentum</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Lucas Syrus</incipit>
                     <bibl><abbr>RB</abbr> 620.</bibl>
                     <msItem>
                        <locus from="92r">92r</locus> 
                        <note>Capitula 1-21:</note>
                     <rubric>Incipiunt capitula</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Zacharias viso</incipit>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Wordsworth/White</hi>, S. 274-306, Redaktion C. </bibl>
                     </msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="96v">96v</locus>
                        <note>Evangelistenbild.</note> </msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="97r">97r</locus>
                        <note>leer.</note>
                     </msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="97v">97v</locus> 
                        <note>Text:</note>
                     <rubric>Incipit evangelium secundum Lucam</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit>Quoniam quidem</incipit>
                     <explicit>benedicentes deum. Amen.</explicit>
                     <finalRubric>Explicit evangeliumm secundum Lucam</finalRubric>
                     <note>. An den linken Rändern Zählung der Capitula 1-21 und eusebianische Kapitel- und Kanonesziffern.</note>
                     </msItem>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="141v" to="177v">141v-177v</locus>
                     <title>Evangelium secundum Johannem.</title>
                     <note>Prolog:</note>
                     <rubric>Incipit prologus</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">
                        <locus from="142r">142r</locus> Hic est Iohannes</incipit>
                     <bibl><abbr>RB</abbr> 624.</bibl>
                     <msItem>
                        <locus from="142v">142v</locus> 
                        <note>Capitula 1-14:</note>
                     <rubric>Incipiunt capitula eiusdem</rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit rend="dots-after">Pharisaeorum Levitae</incipit>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Wordsworth/White</hi>, S. 492-504, Redaktion FCΘIJOTX.</bibl>
                     </msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="143r" to="144r">143v-144r</locus> 
                        <note>leer.</note>
                     </msItem> 
                     <msItem>
                        <locus from="144v">144v</locus>
                        <note>Evangelistenbild.</note>
                     </msItem>
                     <msItem>
                        <locus from="145r">145r</locus> 
                        <note>Text:</note>
                     <rubric>Incipit evangelium secundum Iohannem</rubric>
                     <incipit>In principio</incipit>
                     <explicit>sunt libros. Amen.</explicit>
                     <note>An den linken Rändern Zählung der Capitula 1-14 und eusebianische Kapitel- und Kanonesziffern.</note></msItem>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="177v">177v</locus>
                     <title>Hymnus in nativitate BMV.</title>
                     <incipit rend="dots-after">O sancta mundi domina</incipit>
                     <note>Mit <term>Neumen</term>. <bibl><abbr>AH</abbr> 51 Nr. 122, zur Hs. S. 140.</bibl>
                     </note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="177v">177v</locus>
                     <title>Hymnus in annuntiatione BMV.</title>
                     <incipit>Ave maris stella, dei mater alma</incipit>
                     <bibl><abbr>AH</abbr> 51 Nr. 123.</bibl>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="178r" to="191r">178r-191r</locus>
                     <title>Capitulare evangeliorum.</title>
                     <rubric>Incipit capitulare evangeliorum de anni <sic>circuli</sic>
                     </rubric>
                     <note>.</note>
                     <incipit>In natale domini ad sanctam Mariam</incipit>
                     <explicit>in novissimo die.</explicit>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Klauser</hi>, Capitulare, 1935, S. 58-92, Typ α.</bibl>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="191v">191v</locus>
                     <title>Actus apostolorum 1,15-1,26.</title>
                     <note>Von einer späteren Hand des <date>10. Jhs.</date></note>
                     <incipit>In diebus illis exurgens Petrus</incipit>
                     <explicit>cum undecim apostolis.</explicit>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="192r">192r</locus>
                     <title>Orationes in vigilia et in dominica Pentecostes.</title>
                     <note>Von einer späteren Hand des <date>10.-11. Jhs.</date>
                     </note>
                     <incipit>Praesta, quaesumus, omnipotens deus, ut claritatis tue</incipit>
                     <explicit>consolatione gaudere. Per.</explicit>
                     <bibl>Das fränkische Sacramentarium gelasianum in alamannischer Überlieferung, hg. v. K. <hi rend="small-caps">Mohlberg</hi>, Münster 1918, Nr. 799, 812, 802-804, 816, 810.</bibl>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="192v">192v</locus>
                     <title>Gesangsteile zu den Wochenmessen</title>
                     <note>(Mittwoch, Freitag, Samstag) im Juni (ohne <term>Neumen</term>). Von einer späteren Hand des <date>10.-11. Jhs.</date>, stark verschmutzte, z.T. rot überstrichene Seite.</note>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <locus from="193r" to="193v">193r-v</locus>
                     <note>leer.</note>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc material="perg">
                        <support>Pergament</support>
                        <extent>
                           <measure type="leavesCount" n="194">194 Blätter</measure>
                           <measure type="pageDimensions" n="23.5 x 16 cm">23,5 x 16 cm</measure>
                        </extent>
                        <foliation>Neuere Foliierung I. 1-193.</foliation>
                        <collation>Lagen: (II+1)<locus from="4v" rend="sup">4</locus> + IV<locus from="13v" rend="sup">13</locus> + II<locus from="17v" rend="sup">17</locus> + 21 IV<locus from="185v" rend="sup">185</locus> + (III+1)<locus from="192v" rend="sup">192</locus>. </collation>
                        <condition>Bei <locus from="65r">Bl. 65</locus> Pergamentstreifen am oberen Rand herausgeschnitten.</condition>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="28">Blindliniierung. Schriftraum
                                                      <measure type="written">17,5-18 x 9,5-10,</measure>28 Zeilen.</layout>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <handNote script="carol">
                        <p>Karolingische Minuskel.</p>
                        </handNote>
                  </handDesc>
                  <decoDesc>
                     <decoNote>Incipits in roter Capitalis und Rustica. Explicits mehrheitlich in roter Capitalis, auch in roter Rustica und Minuskel. Initien in schwarzer, gelb gefüllter Capitalis, roter Capitalis und schwarzer, rot gestrichelter Rustica. Kapitelanfänge in roter Minuskel, seltener in roter Rustica. Satzmajuskeln rot oder schwarz, rot gefüllt.</decoNote>
                     <decoNote>Bei den Prologen 2-3zeilige rote und schwarze Initialen mit kleinen Blättern. Bei den Evangelien 9-15zeilige rote Flechtbandinitialen, <locus from="18r">18r</locus> mit kleinem Vogel. <locus from="64r">64r</locus> Eröffnungsseite: 13zeilige Flechtbandinitiale. <locus from="97v">97v</locus> Eröffnungsseite: 16zeilige Initiale mit einfachen Blüten. Textanschluss in beiden Seiten in roter Ziercapitalis, <locus from="64r">64r</locus> letzte Zeile Rustica. <locus from="6r" to="13v">6r-13v</locus> Kanontafeln unter roten Säulenbögen. <locus from="17v">17v</locus>, <locus from="63v">63v</locus>, <locus from="96v">96v</locus>, <locus from="144v">144v</locus> ganzseitige Evangelistenbilder in Federzeichnung unter Säulenbögen, oben jeweils das entsprechende Symbol und rotes Schriftband mit <hi rend="italic">Sedulius Caelius</hi>, Carmen Paschale I,355-358: <locus from="17v">17v</locus>
                        <quote>Matheus agens hominem genera</quote> //, <locus from="63v">63v</locus>
                        <quote>Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis</quote>, <locus from="96v">96v</locus>
                        <quote>Iura sacerdocii Lucas tenet ore iuvenci</quote>, <locus from="144v">144v</locus>
                        <quote>More volans aquile verbo petit astra Iohannes</quote>, darüber in roter Capitalis: <quote>Aquila</quote>.</decoNote>
                  </decoDesc>
                  <additions>Korrekturen von zeitgenössischen und späteren Händen auf Rasur und interlinear, seltener marginal, <locus from="131v">131v</locus> vereinzelte Variante, <locus from="191r">191r</locus>
                     <term>Federproben</term>. <locus from="103r" to="103v">103r-v</locus> Rezitationston, <locus from="177v">177v</locus>
                     <term>Neumen</term>. <locus from="66v" to="67r">66v-67r</locus> am oberen Rand <hi rend="italic">Secundum Marcum</hi>, Rustica, <date>10. Jh</date>. Ab <locus from="67r">67r</locus>
                     <hi rend="italic">In illo tempore</hi> ..., Perikopenanfänge. <locus from="191r">191r</locus> + <hi rend="italic">Heros</hi> + <hi rend="italic">Threomas</hi> + [?], <date>11. Jh.</date>
                     <locus from="4r">4r</locus>
                     <quote>Contra febribus:</quote> + <hi rend="italic">Aros</hi> + <hi rend="italic">tres homos</hi> + <hi rend="italic">Heli</hi> + [?], Hand des <date>12. Jhs.</date>
                     <locus from="1r">1r</locus>
                     <quote>58 naturam aliquam </quote> [?], von anderer Hand: <quote>Nos existimus ho... <supplied>-<quote>die</quote>?</supplied>
                     </quote>, beide Einträge stark verblichen, Kursive, <date>14. Jh.</date>
                     <locus from="16v">16v</locus>
                     <term>
                        <term>Federprobe</term>n</term>: <quote>Vor von uns und in gottes namen am</quote> //, <locus from="17r">17r</locus>
                     <quote>amen dico vobis in dem zite nam</quote> //  Textura, <date>14. Jh.</date>, je auf den untersten Zeilen. Neue Kapitelzählung Mt-Io in kleinen römischen Ziffern und abgekürzte Bezeichnung der Evangelien am oberen Rand der recto-Seiten, teilweise beschnitten, <date>13.-14.</date> Jh. Rote Kapitelzählung in arabischen Ziffern Mt 2-24 von der Hand des <persName role="annotator">Jacobus Winkelshan</persName>, <date>14. Jh.</date>
                     <locus from="96v">96v</locus>
                     <quote>Omnia probate quod bonum est tenete</quote>, Kursive,<date> 14. Jh.</date> Kreuze u. ä. am rechten Seitenrand mit Bleistift und eingeritzt.</additions>
                  <bindingDesc>
                     <binding notBefore="1700" notAfter="1799">
                        <p>
                           <locus from="Vorderseite">Halblederband</locus> des <date>18. Jhs.</date> mit <term>Kiebitzpapier</term>. Streicheisenlinien. Papierschild mit Werktitel und Signatur auf dem <locus from="Buchrücken">Rücken</locus>, <date>20. Jh.</date> Spiegel- und Vorsatzblätter (<locus from="V1">I</locus>, <locus from="193r">193</locus>) neu, Papier. <locus from="5v">5v</locus> im Bund schmaler Streifen mit Leimabdrücken des entfernten vorderen Spiegelblattes, Minuskel, <date>12. Jh.</date>, mit <term>Neumen</term>.</p>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <provenance>
                     <p>Nach <bibl><hi rend="small-caps">Hoffmann</hi>, Buchkunst, S. 297</bibl> dürfte der Codex im <date>10. Jh.</date> in <placeName>Halberstadt</placeName> entstanden sein.</p>
                     <p><locus from="61r">61r</locus> <quote>Anno domini <date>1357</date> <persName>Jacobi</persName> <supplied>Juli 25</supplied> accepi hunc librum de nostra libraria</quote> von der Hand des <persName role="annotator">Frater Jacobus Winkelshan</persName>, <date>14. Jh.</date> Als 29 β im <bibl>Elenchus librorum von <date>1589</date>, S. 23.</bibl></p> 
                     <p>Besitzeinträge: <locus from="1r">1r</locus>
                        <quote>Ecclesie de Scafhusen</quote>, Textualis, <date>14. Jh</date>. <locus from="1r">1r</locus>
                        <quote>Bibliothecae Scaph. ad D. Jo //</quote> Rest abgerissen, <date>17. Jh.</date>
                     </p>
                  </provenance>
               </history>
               <additional>
                  <adminInfo>
                     <recordHist>
                        <source>
                           <bibl><persName>Gamper Rudolf / Knoch-Mund Gaby / Stähli Marlis</persName>, Katalog der mittelalterlichen Handschriften der Ministerialbibliothek Schaffhausen, Dietikon-Zürich <date>1994</date>, S. 87-89.</bibl>
                        </source>
                     </recordHist>
                  </adminInfo>
                  <listBibl>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Boos</hi>, Katalog, 1877, S. 2;</bibl>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Stuckert</hi>, St. Gallisches Gut, 1926, S. 50;</bibl>
                     <bibl>R. <hi rend="small-caps">Frauenfelder</hi>, Die mittelalterlichen Bibeln in der Stadt- und Ministerialbibliothek zu Schaffhausen, in: Sankt Wiborada 4 (1937), S.27-29 mit Abb. 3;</bibl>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Bruckner</hi>, Geschichte, 1949, S. 139;</bibl>
                     <bibl>
                        <hi rend="small-caps">Hoffmann</hi>, Buchkunst, 1986, S. 297.</bibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <!--<revisionDesc>
                  <change who="Marina" when="29.05.2013"></change>
                  </revisionDesc>--></teiHeader>
   <text>
      <body>
         <p/>
      </body>
   </text>
</TEI>